Author: TEAM PROSTUTI

  • SEMESTER-3 Unit-2 MATRIX ALGEBRA বীজগণিত ম্যাট্রিক্স

    SEMESTER-3 Unit-2 MATRIX ALGEBRA বীজগণিত ম্যাট্রিক্স

    SEMESTER-3 Unit-2 MATRIX ALGEBRA বীজগণিত ম্যাট্রিক্স

    SEMESTER III MATHEMATICS QUESTION PAPER WITH SOLUTION
    CLASS 12 SEMESTER III MATHEMATICS QUESTION PAPER WITH SOLUTION

    এই প্রশ্নমালার আগের অঙ্কগুলির জন্য PART 1 দেখো

    \(11.X=\begin{bmatrix}1\quad-3\quad -4\\-1\quad 3\quad 4\\1\quad -3\quad -4\end{bmatrix}\)

     হলে, X2 = ___________   
    Ⓐ X      Ⓑ I      Ⓒ 0      Ⓓ এদের কোনোটিই নয়
    Ans:   Ⓒ  0
    Solution:

    \(X^2=\begin{bmatrix}1\quad -3\quad -4\\-1\quad 3\quad 4\\1\quad -3\quad -4\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad-3\quad -4\\-1\quad 3\quad 4\\1\quad -3\quad -4\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad 0\quad 0\\0\quad 0\quad 0\\0\quad 0\quad 0\end{bmatrix}→ Ⓒ\)
    \(12. A=\begin{bmatrix}2\quad -1\\3\quad 2\end{bmatrix}\) এবং\(B=\begin{bmatrix}0\quad 4\\-1\quad 7\end{bmatrix}\)

    হলে 3A2 – 2B + I = ___________

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}4\quad -20\\30\quad 10\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}4\quad -20\\38\quad 10\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}4\quad -20\\38\quad -10\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}\)

    Solution: 3A2 – 2B + I =

    \(=3\begin{bmatrix}2\quad -1\\3\quad 2\end{bmatrix}\begin{bmatrix}2\quad -1\\3\quad 2\end{bmatrix}-2\begin{bmatrix}0\quad 4\\-1\quad 7\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\=3\begin{bmatrix}1\quad -4\\12\quad 1\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}0\quad 8\\-2\quad 14\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}3\quad -12\\36\quad 3\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}0\quad 8\\-2\quad 14\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}4\quad -20\\38\quad -10\end{bmatrix}\)
    \(13.\quad I=\begin{bmatrix}3\quad -5\\-4\quad 2\end{bmatrix}\)

    হলে A2 – 5A – 14I = ___________

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}\quad Ⓑ\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}-1\quad 0\\0\quad -1\end{bmatrix}\quad Ⓓ\begin{bmatrix}0\quad 1\\1\quad 0\end{bmatrix}\\Ans: Ⓐ\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}\)

    Solution:  A2 – 5A – 14I

    \(=\begin{bmatrix}3\quad -5\\-4\quad 2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}3\quad -5\\-4\quad 2\end{bmatrix}-5\begin{bmatrix}3\quad -5\\-4\quad 2\end{bmatrix}-14\begin{bmatrix}3\quad -5\\-4\quad 2\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}29\quad -25\\-20\quad 24\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}15\quad -25\\-20\quad 10\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}14\quad 0\\0\quad 14\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}=0 → Ⓐ\)
    \(14.A=\begin{bmatrix}1\quad 2\\1\quad 2\end{bmatrix}\)

    এবং f(x) = x2 – 2x – 3 হলে f(A) = ___________
          Ⓐ I         Ⓑ A2         Ⓒ 0        Ⓓ A3   
    Ans:    Ⓒ  0
    Solution:  f(x) = x2 – 2x – 3
    ∴ f(A) = A2 – 2A – 3I

    \(=\begin{bmatrix}1\quad 2\\1\quad 2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 2\\1\quad 2\end{bmatrix}-2\begin{bmatrix}1\quad 2\\1\quad 2\end{bmatrix}-3\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}5\quad 4\\4\quad 5\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}2\quad 4\\4\quad 2\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}3\quad 0\\0\quad 3\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}=0 → Ⓒ\)
    \(15.A=\begin{bmatrix}1\quad -2\quad 2\\0\quad 1\quad -1\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 0\\2\quad 3\quad -1\\0\quad -1\quad -2\end{bmatrix}\)

    হলে (A’B)A একটি ___________ ম্যাট্রিক্স।
    Ⓐ শূন্য      Ⓑ কর্ণ      Ⓒ একক      Ⓓ প্রতিসম
    Ans:Ⓑ কর্ণ   অথবা   Ⓓ প্রতিসম

    \(Solution:A=\begin{bmatrix}1\quad -2\quad 2\\0\quad 1\quad -1\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\\∴A’=\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\-2\quad 1\quad 0\\2\quad -1\quad 1\end{bmatrix}\\A’B=\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\-2\quad 1\quad 0\\2\quad -1\quad 1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 0\\2\quad 3\quad -1\\0\quad -1\quad -2\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 0\\0\quad -1\quad -1\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\)
    \((A’B)A=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 0\\0\quad -1\quad -1\\0\quad 0\quad -1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad -2\quad 2\\0\quad 1\quad -1\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad -1\quad 0\\0\quad 0\quad -1\end{bmatrix}→ Ⓑ / Ⓓ\)
    \(16. A = \begin{pmatrix}cos θ\quad i sin θ\\i sin θ\quad cos θ\end{pmatrix}\)

    হলে সব n ∈ N এর জন্য An = ___________

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}cos θ\quad sin nθ\\ i sin nθ\quad cos nθ\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}cos nθ\quad i sin nθ\\i sin nθ\quad cos nθ\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}sin nθ\quad cos nθ\\i sin θ\quad i cos θ\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}i sin nθ\quad cosθ\\ cos θ\quad i sin nθ\end{bmatrix}\\Ans:Ⓑ\begin{bmatrix}cos nθ\quad i sin nθ\\i sin nθ\quad cos nθ\end{bmatrix}\)
    \(Solution: A=A^2=\begin{bmatrix}cos θ\quad i sin θ\\i sin θ\quad cos θ\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}cos θ\quad i sin θ\\i sin θ\quad cos θ\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}cos^2θ-sin^2θ \quad i sin θcos θ+i sin θcos θ\\i sin θcos θ+i sin θcos θ\quad -sin^2θ+cos^2θ\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}cos2θ \quad i sin 2θ\\i sin 2θ\quad cos2θ\end{bmatrix}\\∴A^n=\begin{bmatrix}cosnθ \quad i sin nθ\\i sin nθ\quad cosnθ\end{bmatrix}→ [B]\)
    \(17.I=\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}\) এবং \(E=\begin{pmatrix}0\quad 1\\0\quad 0\end{pmatrix}\)হলে \((2I + 3E)^3=\)

    ___________
    Ⓐ 8I + 36E    Ⓑ 8I – 36E    Ⓒ 36I + 8E    Ⓓ 36I – 8E
    Ans:    Ⓐ 8I + 36E
    Solution:

    \((2I+3E)= 2\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}+3\begin{pmatrix}0\quad 1\\0\quad 0\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}2\quad 3\\0\quad 2\end{pmatrix}\\∴(2I+3E)^2 = \begin{pmatrix}2\quad 3\\0\quad 2\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}2\quad 3\\0\quad 2\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}4\quad 12\\0\quad 4\end{pmatrix}\)
    \((2I+3E)^3=(2I+3E)^2×(2I+3E)\\=\begin{pmatrix}4\quad 12\\0\quad 4\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}2\quad 3\\0\quad 2\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}8\quad 36\\0\quad 8\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}8\quad 0\\0\quad 8\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}0\quad 36\\0\quad 0\end{pmatrix}\\=8\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}+36\begin{pmatrix}0\quad 1\\0\quad 0\end{pmatrix}=8I+36E → [a]\)

    Click here to visit our Facebook

    Column Matching ______

    1. মনে করো, \(A=\begin{bmatrix}2\quad -3\\0\quad 1\\-1\quad 4\end{bmatrix}, B=\begin{bmatrix}-1\quad 5\\2\quad -3\\0\quad 1\end{bmatrix}\) এবং \(C=\begin{bmatrix}4\quad -2\\0\quad -1\\3\quad 5\end{bmatrix}\)
    স্তম্ভ Aস্তম্ভ B
    \([i]A+2B=[a]\begin{bmatrix}0\quad 7\\4\quad -5\\-1\quad 6\end{bmatrix}\\ [ii]2B-3C =[b]\begin{bmatrix}14\quad -5\\0\quad -5\\13\quad 16\end{bmatrix}\\ [iii]4C-A=[c]\begin{bmatrix}-14\quad 23\\8\quad -8\\-10\quad -7\end{bmatrix}\\ [iv]A+4B-3C=[d]\begin{bmatrix}-14\quad 16\\4\quad -3\\-9\quad -13\end{bmatrix}\)

    যে বিকল্পটি স্তম্ভ A-কে স্তম্ভ B-এর সঙ্গে মেলায়, সেটি নির্বাচন করে
    Ⓐ [i]-[a], [ii]-[d], [iii]-[c], [iv]-[b]
    Ⓑ [i]-[a], [ii]-[d], [iii]-[b], [iv]-[c]
    Ⓒ [i]-[a], [ii]-[b], [iii]-[d], [iv]-[c]
    Ⓓ [i]-[a], [ii]-[c], [iii]-[b], [iv]-[d]
    Ans:Ⓑ [i]-[a], [ii]-[d], [iii]-[b], [iv]-[c]
    Solution:

    \( [i]A+2B=\begin{bmatrix}2\quad -3\\0\quad 1\\-1\quad 4\end{bmatrix}+2\begin{bmatrix}-1\quad 5\\2\quad -3\\0\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}0\quad 7\\4\quad -5\\-1\quad 6\end{bmatrix}→ [a]\\ [ii]2B-3C=2\begin{bmatrix}-1\quad 5\\2\quad -3\\0\quad 1\end{bmatrix}-3\begin{bmatrix}4\quad -2\\0\quad -1\\3\quad 5\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}-14\quad 16\\4\quad -3\\-9\quad -13\end{bmatrix}→[d]\\ [iii]4C-A=4\begin{bmatrix}4\quad -2\\0\quad -1\\3\quad 5\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}2\quad -3\\0\quad 1\\-1\quad 4\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}14\quad -5\\0\quad -5\\13\quad 16\end{bmatrix}→[b]\\ [iv]A+4B-3C=\begin{bmatrix}2\quad -3\\0\quad 1\\-1\quad 4\end{bmatrix}+4\begin{bmatrix}-1\quad 5\\2\quad -3\\0\quad 1\end{bmatrix}-3\begin{bmatrix}4\quad -2\\0\quad -1\\3\quad 5\end{bmatrix}\\\quad =\begin{bmatrix}-14\quad 23\\8\quad -8\\-10\quad -7\end{bmatrix}→[c]\)

    Question No. 2(Column Matching).

    \(\begin{bmatrix}x-z\quad -z-x\\7-t\quad 6+z\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}3-t\quad 5-t\\t+5\quad x-y\end{bmatrix}\)

    হলে বাম দিকের স্তম্ভের সঙ্গে ডান দিকের স্তম্ভ মেলাও।

    স্তম্ভ A স্তম্ভ B
    [i] x =[a] -1
    [ii] y =[b] -4
    [iii] z =[c] -3
    [iv] t =[d] 1

    Ⓐ [i]-[a], [ii]-[b], [iii]-[c], [iv]-[d]
    Ⓑ [i]-[a], [ii]-[c], [iii]-[b], [iv]-[d]
    Ⓒ [i]-[d], [ii]-[b], [iii]-[c], [iv]-[a]
    Ⓓ [i]-[a], [ii]-[b], [iii]-[d], [iv]-[c]
    Ans:       Ⓐ [i]-[a], [ii]-[b], [iii]-[c], [iv]-[d]

    Solution: 7 – t = t + 5 ⇒ t = 1
    x – z = 3 – t ⇒ x – z = 2 . . . (i)
    -z – x = 5 – t ⇒ x + z = -4 . . . (ii)
    (i) ও (ii) নং থেকে পাই,
    x – z + x + z = 2 -4 ⇒ x = -1
    ∴ z = -3
    আবার 6 + z = x – y
    ⇒ y = -1 + 3 – 6 = -4

    \(3.\quad A=\begin{bmatrix}2\quad -3\quad -5\\-1\quad 4\quad 5\\1\quad -3\quad -4\end{bmatrix}\) এবং \(\begin{bmatrix}-1\quad 3\quad 5\\1\quad -3\quad -5\\-1\quad 3\quad 5\end{bmatrix}\)

    হলে বাম দিকের স্তম্ভের সঙ্গে ডান দিকের স্তম্ভ মেলাও।

    স্তম্ভ A স্তম্ভ B
    [i] A + B =[a] I, I হল একক ম্যাট্রিক্স
    [ii] A – B =[b] -I
    [iii] AB =[c] 0,0 হল শূন্য ম্যাট্রিক্স
    \([iv] BA =\quad\quad [d] \begin{bmatrix}3\quad -6\quad -10\\-2\quad 7\quad 10\\2\quad -6\quad -9\end{bmatrix}\)

    Ⓐ [i]-[a], [ii]-[b], [iii]-[c], [iv]-[c]
    Ⓑ [i]-[a], [ii]-[d], [iii]-[c], [iv]-[b]
    Ⓒ [i]-[a], [ii]-[d], [iii]-[c], [iv]-[c]
    Ⓓ [i]-[a], [ii]-[d], [iii]-[c], [iv]-[d]

    Ans:Ⓒ [i]-[a], [ii]-[d], [iii]-[c], [iv]-[c]
    Solution: 

    \([i]A+B=\begin{bmatrix}2\quad -3\quad -5\\-1\quad 4\quad 5\\1\quad -3\quad -4\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}-1\quad 3\quad 5\\1\quad -3\quad -5\\-1\quad 3\quad 5\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad 1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}= I → [a]\\ [ii]A-B=\begin{bmatrix}2\quad -3\quad -5\\-1\quad 4\quad 5\\1\quad -3\quad -4\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}-1\quad 3\quad 5\\1\quad -3\quad -5\\-1\quad 3\quad 5\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}3\quad -6\quad -10\\-2\quad 7\quad 10\\2\quad -6\quad -9\end{bmatrix} → [d]\)
    \([iii]AB=\begin{bmatrix}2\quad -3\quad -5\\-1\quad 4\quad 5\\1\quad -3\quad -4\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}-1\quad 3\quad 5\\1\quad -3\quad -5\\-1\quad 3\quad 5\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad 0\quad 0\\0\quad 0\quad 0\\0\quad 0\quad 0\end{bmatrix} → [c]\\ [iv]BA=\begin{bmatrix}-1\quad 3\quad 5\\1\quad -3\quad -5\\-1\quad 3\quad 5\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}2\quad -3\quad -5\\-1\quad 4\quad 5\\1\quad -3\quad -4\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad 0\quad 0\\0\quad 0\quad 0\\0\quad 0\quad 0\end{bmatrix} → [c]\)
    \(4.A=\begin{pmatrix}x\quad -2\\2\quad 1\end{pmatrix}, B=\begin{pmatrix}3\quad 4\\0\quad 1\end{pmatrix}, C=\begin{pmatrix}-1\quad -2\\y\quad 2\end{pmatrix}\)

    এবং A + B = BC হলে স্তম্ভ A-এর সঙ্গে স্তম্ভ B মেলাও।

    স্তম্ভ A স্তম্ভ B
    [i] x =[a] 0
    [ii] xy – yx =[b] 2
    [iii] x + y =[c] 4
    [iv] xy =[d] 4

    Ⓐ [i]-[b], [ii]-[a], [iii]-[c], [iv]-[b]
    Ⓑ [i]-[a], [ii]-[b], [iii]-[c], [iv]-[c]
    Ⓒ [i]-[b], [ii]-[a], [iii]-[c], [iv]-[c]
    Ⓓ [i]-[b], [ii]-[a], [iii]-[c], [iv]-[d]
    Ans:     Ⓓ [i]-[b], [ii]-[a], [iii]-[c], [iv]-[d]
    Solution:

    \(A+B=BC\\⇒\begin{pmatrix}x\quad -2\\2\quad 1\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}3\quad 4\\0\quad 1\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}3\quad 4\\0\quad 1\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}-1\quad -2\\y\quad 2\end{pmatrix}\\⇒\begin{pmatrix}x+3\quad 2\\2\quad 2\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}4y-3\quad 2\\y\quad 2\end{pmatrix}\)

    ∴ y = 2,
        x + 3 = 4y – 3 ⇒ x = 4.2 – 6 = 2
    [i] x = 2 → [b]
    [ii] xy – yx = 22 – 22 = 0 → [a],
    [iii] x + y = 2 + 2 = 4 → [c],
    [iv] xy = 2×2 = 4 → [d]

    5. স্তম্ভ A -এর সঙ্গে স্তম্ভ B মেলাও।

    স্তম্ভ Aস্তম্ভ B
    \( [i]A=\begin{bmatrix}2\quad 1\\3\quad 4\end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}1\quad -2\\-1\quad 1\end{bmatrix}\) হলে \((AB)^t\)(যেখানে \(A^t\) হল A -এর পরিবর্ত)\(\quad [a] \begin{bmatrix}5\quad -16\\-17\quad 5\end{bmatrix}\)
    \( [ii]A=\begin{bmatrix}-2\quad 1\quad 3\\0\quad 4\quad -1\end{bmatrix}\) এবং \(B =\begin{bmatrix}2\quad 1\\-3\quad 0\\4\quad -5\end{bmatrix}\) হলে \((AB)^t\) =(যেখানে A’ হল A এর পরিবর্ত) \(\quad [b] \begin{bmatrix}1\quad -1\\-3\quad -2\end{bmatrix}\)
    \( [iii] A=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 5\\-1\quad 3\quad -4\end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}3\quad -2\quad 1\\0\quad -1\quad 4\\5\quad 2\quad -1\end{bmatrix}\) হলে \((AB)^T =\) (যেখানে \(A^T\) হল A -এর পরিবর্ত) \( [c] \begin{bmatrix}2\quad -4\quad -6\\1\quad -2\quad -3\\4\quad -8\quad -12\end{bmatrix}\)
    \( [iv] A=\begin{bmatrix}-1\\2\\3\end{bmatrix}\) এবং \(B = \begin{bmatrix}-2\quad -1\quad -4\end{bmatrix}\) হলে \((AB)^t=\)(যেখানে \(A^t\) হল A -এর পরিবর্ত)\(\quad [d] \begin{bmatrix}28\quad -23\\6\quad -9\\4\quad 15\end{bmatrix}\)

    Ⓐ [i]-[a], [ii]-[b], [iii]-[d], [iv]-[c]
    Ⓑ [i]-[b], [ii]-[a], [iii]-[c], [iv]-[d]
    Ⓒ [i]-[a], [ii]-[b], [iii]-[c], [iv]-[d]
    Ⓓ [i]-[b], [ii]-[a], [iii]-[d], [iv]-[c]

    Ans:Ⓒ [i]-[b], [ii]-[a], [iii]-[c], [iv]-[c]
    Solution:

    \([i]AB=\begin{bmatrix}2\quad 1\\3\quad 4\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad -2\\-1\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad -3\\-1\quad -2\end{bmatrix}\\∴(AB)^t=\begin{bmatrix}1\quad -1\\-3\quad -2\end{bmatrix}\ → [b]\\ [ii]AB=\begin{bmatrix}-2\quad 1\quad 3\\0\quad 4\quad -1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}2\quad 1\\-3\quad 0\\4\quad -5\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}5\quad -17\\-16\quad 5\end{bmatrix}\\∴(AB)^t=\begin{bmatrix}5\quad -16\\-17\quad 5\end{bmatrix}\ → [a]\\ [iii]AB=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 5\\-1\quad 3\quad -4\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}3\quad -2\quad 1\\0\quad -1\quad 4\\5\quad 2\quad -1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}28\quad 6\quad 4\\-23\quad -9\quad 15\end{bmatrix}\\∴(AB)^T=\begin{bmatrix}28\quad -23\\\quad 6\quad -9\\4\quad 15\end{bmatrix} → [d]\\ [iv]AB=\begin{bmatrix}-1\\2\\3\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}-2\quad -1\quad -4\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}2\quad 1\quad 4\\-4\quad -2\quad -8\\-6\quad -3\quad -12\end{bmatrix}\\∴(AB)^t=\begin{bmatrix}2\quad -4\quad -6\\1\quad -2\quad -3\\4\quad -8\quad -12\end{bmatrix} → [c]\)

    Ans: [i]-[b], [ii]-[a], [iii]-[d], [iv]-[c]

    Rearrangement of Sentences/Events ______

    1. \(\ A+I_3 =\begin{bmatrix}1\quad 3\quad 4\\-1\quad 1\quad 3\\-2\quad -3\quad 1\end{bmatrix}\)

        (A2 – I3) নির্ণয় করার ধাপগুলি হল,
    [i] (A – I3) নির্ণয় করতে হবে
    [ii] A নির্ণয় করতে হবে
    [iii] (A + I3)(A – I3) নির্ণয় করতে হবে
    [iv] (A2 – I3) নির্ণয় করতে হবে
    (যেখানে I3 হল 3×3 ক্রমের একক ম্যাট্রিক্স)
    সঠিক ক্রমটি হবে-
    [i] (A – I3) নির্ণয় করতে হবে                    [ii] A নির্ণয় করতে হবে
    [iii] (A + I3)(A – I3) নির্ণয় করতে হবে  [iv] (A2 – I3) নির্ণয় করতে হবে
       (যেখানে I_3 হল 3×3 ক্রমের একক ম্যাট্রিক্স) সঠিক ক্রমটি হবে-
    Ⓐ [ii]-[i]-[iii]-[iv]       Ⓑ [i]-[ii]-[iii]-[iv]
    Ⓒ [iii]-[i]-[ii]-[iv]       Ⓓ [i]-[iii]-[ii]-[iv]
    Ans: Ⓐ [ii]-[i]-[iii]-[iv]
    Solution: A2 – I3 = A2 – (I3)2= (A + I3)(A – I3)
    [ii] প্রথমে A + I3 থেকে A নির্ণয় করতে হবে।
    [i] (A – I3) নির্ণয় করতে হবে
    [iii] (A + I3)(A – I3) নির্ণয় করতে হবে
    [iv] সবশেষে (A2 – I3) নির্ণয় করতে হবে।

    2. মনে করো, f(x) = 2x2 + 3x + 5 এবং

    \(A=\begin{bmatrix}2\quad 1\\3\quad 4\end{bmatrix}\); f(A) -এর মান নির্ণয় করার ধাপগুলি হল
    \([i]A^2=\begin{bmatrix}7\quad 6\\18 \quad 19\end{bmatrix}\quad [ii] f(A)=2A^2+3A+5I\\ [iii] 3A+5I=\begin{bmatrix}11\quad 3\\9 \quad 17\end{bmatrix}\quad [iv]2\begin{bmatrix}7\quad 6\\18 \quad 19\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}11\quad 3\\9 \quad 17\end{bmatrix}\)

    সরল করে f(A) নির্ণয় করতে হবে।  সঠিক ক্রমটি হবে-
    Ⓐ [ii]-[i]-[iv]-[iii]       Ⓑ [ii]-[i]-[iii]-[iv]
    Ⓒ [i]-[iii]-[iv]-[ii]       Ⓓ [i]-[iii]-[ii]-[iv]
    Ans:     Ⓑ [ii]-[i]-[iii]-[iv]
    [ii] প্রথমে f(A) = 2A2 + 3A + 5I নির্ণয় করতে হবে

    [i] তারপর \(A^2=\begin{bmatrix}7\quad 6\\18 \quad 19\end{bmatrix}\) নির্ণয় করতে হবে
    [iii] \(3A+5I=\begin{bmatrix}11\quad 3\\9 \quad 17\end{bmatrix}\) নির্ণয় করতে হবে
    [iv] সবশেষে \(2\begin{bmatrix}7\quad 6\\18 \quad 19\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}11\quad 3\\9 \quad 17\end{bmatrix}\) নির্ণয় করতে হবে

    Relationship between Statements

    প্রতিটি প্রশ্নে বিবৃতি A ও বিবৃতি B দেওয়া আছে। নীচের কোন বিকল্পটি বিবৃতি A এবং বিবৃতি B এর মধ্যে সঠিক সম্পর্ক নির্দেশ করে।
    Ⓐ বিবৃতি A ও বিবৃতি B পরস্পরবিরোধী
    Ⓑ বিবৃতি B হল বিবৃতি A এর কারন
    Ⓒ বিবৃতি A হল সত্য কিন্তু বিবৃতি B মিথ্যা
    Ⓓ বিবৃতি A এবং বিবৃতি B পরস্পর নির্ভরশীল নয়।

    1. বিবৃতি-A: একটি ম্যাট্রিক্সের 18টি পদ থাকলে তার সম্ভাব্য ক্রমগুলিহল 1×18, 18×1, 6×3, 3×6, 2×9, 9×2
    বিবৃতি-B: কোনো ম্যাট্রিক্সের পাঁচটি পদ থাকলে সম্ভাব্য ক্রমগুলিহল 1×5, 5×1, 2.5×2, 2×2.5
    Ans:     Ⓒবিবৃতি A হল সত্য কিন্তু বিবৃতি B মিথ্যা

    Solution: ∵ পদসংখ্যা = শ্রেনি সংখ্যা × স্তম্ভ সংখ্যা
       বিবৃতি-A: 18 = 1×18, 18 = 18×1, 18 = 2×9, 18 = 9×2, 18 = 3×6, 18 = 6×3, → বিবৃতিটি সত্য।
       বিবৃতি-B: শ্রেনি সংখ্যা, স্তম্ভ সংখ্যা ভগ্নাংশ হতে পারে না। বিবৃতিটি → মিথ্যা

    2. মনে করো, A= \(\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\quad 4\end{bmatrix}\)এবং B=\(\begin{bmatrix}1\\2\\3\\4\end{bmatrix}\)
    বিবৃতি-A: AB = [30] বিবৃতি-B: BA =\(\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\quad 4\\2\quad 4\quad 6\quad 8\\3\quad 6\quad 9\quad 12\\4\quad 8\quad 12\quad 16\end{bmatrix}\)

    Ans: Ⓓ বিবৃতি A এবং বিবৃতি B পরস্পর নির্ভরশীল নয়।
    Solution: বিবৃতি-A:

    \(AB=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\quad 4\\2\quad 4\quad 6\quad 8\\3\quad 6\quad 9\quad 12\\4\quad 8\quad 12\quad 16\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\\2\\3\\4\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}1+4+9+16\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}30\end{bmatrix}\)→ বিবৃতিটি সত্য।
    \(BA=\begin{bmatrix}1\\2\\3\\4\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\quad 4\\2\quad 4\quad 6\quad 8\\3\quad 6\quad 9\quad 12\\4\quad 8\quad 12\quad 16\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\quad 4\\2\quad 4\quad 6\quad 8\\3\quad 6\quad 9\quad 12\\4\quad 8\quad 12\quad 16\end{bmatrix}\)→ বিবৃতিটি সত্য।
    3. মনে করো, \(A=\begin{pmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{pmatrix},B=\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1 \end{pmatrix}\)বিবৃতি-A:\(A+B=\begin{pmatrix}2\quad 2\\0\quad 2\end{pmatrix}\)
    বিবৃতি-B: \(AB=BA=\begin{pmatrix}1\quad 0\\2\quad 1\end{pmatrix}\)

    Ans:Ⓒ বিবৃতি A হল সত্য কিন্তু বিবৃতি B মিথ্যা

    Solution: A + B = \(\begin{pmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1 \end{pmatrix}=\begin{pmatrix}2\quad 2\\0\quad 2\end{pmatrix}\)বিবৃতি-A সত্য
    \(AB=\begin{pmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1 \end{pmatrix}=\begin{pmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{pmatrix}\\BA=\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1 \end{pmatrix}×\begin{pmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{pmatrix}\\AB=BA≠\begin{pmatrix}1\quad 0\\2\quad 1\end{pmatrix}\) ⇒ বিবৃতি B মিথ্যা
    4. মনে করো, \(A=\begin{bmatrix}1\quad 1\quad -1\\2\quad -3\quad 4\\3\quad -2\quad 3\end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad 1\\2\quad 2\quad -2\\-3\quad -3\quad 3\end{bmatrix}\)

    বিবৃতি-A: AB ≠ 0      বিবৃতি-B: BA = 0
    Ans: Ⓓ বিবৃতি A এবং বিবৃতি B পরস্পর নির্ভরশীল নয়।

    \(AB=\begin{bmatrix}1\quad 1\quad -1\\2\quad -3\quad 4\\3\quad -2\quad 3\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad 1\\2\quad 2\quad -2\\-3\quad -3\quad 3\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}4\quad 4\quad -4\\-20\quad -20\quad 20\\-16\quad -16\quad 16\end{bmatrix}≠ 0\\BA=\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad 1\\2\quad 2\quad -2\\-3\quad -3\quad 3\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 1\quad -1\\2\quad -3\quad 4\\3\quad -2\quad 3\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad 0\quad 0\\0\quad 0\quad 0\\0\quad 0\quad 0\end{bmatrix}= 0\)

    বিবৃতি-A সত্য এবং  বিবৃতি-B সত্য।
    কিন্তু বিবৃতি A এবং বিবৃতি B পরস্পরের উপর নির্ভরশীল নয়।

    5. মনে করো, \(A=\begin{pmatrix}4\quad 2\\-1\quad 1\end{pmatrix}\) এবং \(I=\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}\) বিবৃতি-A: (A – 2I)(A – 3I) =\(\begin{pmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{pmatrix}\)

    বিবৃতি-B: দুটি ম্যাট্রিক্সের কোনোটিই শূন্য ম্যাট্রিক্স না হলেও তাদে গুণফল একটি শূন্য ম্যাট্রিক্স হতে পারে।
    Ans: Ⓑ বিবৃতি B হল বিবৃতি A এর কারন
    Solution:

    \(A-2I=\begin{pmatrix}4\quad 2\\-1\quad 1\end{pmatrix}-2\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}2\quad 2\\-1\quad -1\end{pmatrix}≠0\\A-3I=\begin{pmatrix}4\quad 2\\-1\quad 1\end{pmatrix}-3\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}1\quad 2\\-1\quad -2\end{pmatrix}≠0\\(A-2I)(A-3I)=\begin{pmatrix}2\quad 2\\-1\quad -1\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}1\quad 2\\-1\quad -2\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{pmatrix}\)

    (A – 2I) ≠  0 এবং (A – 3I) ≠ 0 কিন্তু (A – 2I)(A – 3I) = 0
    ∴ দুটি ম্যাট্রিক্সের কোনোটিই শূন্য ম্যাট্রিক্স না হলেও তাদের গুণফল একটি শূন্য ম্যাট্রিক্স হতে পারে।

    6. বিবৃতি-A: যদি A= \(\begin{bmatrix}a\quad b\\0\quad 1\end{bmatrix}\)হয়, সব n ∈ N এর জন্য \(A^n=\begin{bmatrix}a^n\quad \frac{b(a^n – 1)}{(a – 1)}\\0\quad 1\end{bmatrix}\)
    বিবৃতি-B: যদি A=\(\begin{bmatrix}1\quad 1\quad 1\\1\quad 1\quad 1\\1\quad 1\quad 1\end{bmatrix}\)হয়, তবে সব n ∈ N-এর জন্য \(A^n=\begin{bmatrix}3^{n-1}\quad 3^{n-1}\quad 3^{n-1}\\3^{n-1}\quad 3^{n-1}\quad 3^{n-1}\\3^{n-1}\quad 3^{n-1}\quad 3^{n-1}\end{bmatrix}\)

    Ⓓ     বিবৃতি A এবং বিবৃতি B পরস্পর নির্ভরশীল নয়

    \(Solution: A=\begin{bmatrix}a\quad b\\0\quad 1\end{bmatrix}\\A^2=\begin{bmatrix}a\quad b\\0\quad 1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}a\quad b\\0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}a^2\quad ab+b\\0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}a^2\quad b(a+1)\\0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}a^2\quad \frac{b(a+1)(a-1)}{(a-1)}\\0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}a^2\quad \frac{b(a^2-1)}{(a-1)}\\0\quad 1\end{bmatrix}\\∴A^n=\begin{bmatrix}a^n\quad \frac{b(a^n – 1)}{(a – 1)}\\0\quad 1\end{bmatrix}\)
    . বিবৃতি-B:\(A=\begin{bmatrix}1\quad 1\quad 1\\1\quad 1\quad 1\\1\quad 1\quad 1\end{bmatrix}\\A^2=\begin{bmatrix}1\quad 1\quad 1\\1\quad 1\quad 1\\1\quad 1\quad 1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 1\quad 1\\1\quad 1\quad 1\\1\quad 1\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}3\quad 3\quad 3\\3\quad 3\quad 3\\3\quad 3\quad 3\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}3^{2-1}\quad 3^{2-1}\quad 3^{2-1}\\3^{2-1}\quad 3^{2-1}\quad 3^{2-1}\\3^{2-1}\quad 3^{2-1}\quad 3^{2-1}\end{bmatrix}\\∴A^n=\begin{bmatrix}3^{n-1}\quad 3^{n-1}\quad 3^{n-1}\\3^{n-1}\quad 3^{n-1}\quad 3^{n-1}\\3^{n-1}\quad 3^{n-1}\quad 3^{n-1}\end{bmatrix}\)

    বিবৃতি-A সত্য এবং  বিবৃতি-B সত্য।
    কিন্তু বিবৃতি A এবং বিবৃতি B পরস্পরের উপর নির্ভরশীল নয়।

    7. বিবৃতি-A: A=\(\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\1\quad 3\quad 3\\1\quad 2\quad 4\end{bmatrix}, B=\begin{bmatrix}6\quad -2\quad -3\\-1\quad 1\quad 0\\-1\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\) হলে AB = BA

    বিবৃতি-B: দুটি ম্যাট্রিক্স A ও B-এর গুণফল AB সংজ্ঞাত হবে যখন A ম্যাট্রিক্সের স্তম্ভ সংখ্যা ও B ম্যাট্রিক্সের সারির সংখ্যা সমান হয়।
    Ans: Ⓓ বিবৃতি A এবং বিবৃতি B পরস্পর নির্ভরশীল নয়।
    Solution:

    \(AB=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\1\quad 3\quad 3\\1\quad 2\quad 4\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}6\quad -2\quad -3\\-1\quad 1\quad 0\\-1\quad 0\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad 1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\\BA=\begin{bmatrix}6\quad -2\quad -3\\-1\quad 1\quad 0\\-1\quad 0\quad 1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\1\quad 3\quad 3\\1\quad 2\quad 4\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad 1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\)

    ∴ AB = BA ⇒ বিবৃতি-A সত্য
     বিবৃতি-B সত্য কিন্তু বিবৃতি A এবং বিবৃতি B পরস্পরের উপর নির্ভরশীল নয়।

    8. বিবৃতি-A: A ≠ 0 এবং B ≠ 0 হলে AB = 0 হতে পারে।
        বিবৃতি-B: দুটি ম্যাট্রিক্স A ও B-এর ক্ষেত্রে AB = 0 হলে A অথবা B যে-কোনো একটি ম্যাট্রিক্স শূন্য ম্যাট্রিক্স হবে।
    Ans: Ⓒ বিবৃতি A হল সত্য কিন্তু বিবৃতি B মিথ্যা

    9. বিবৃতি-A: A =\(\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 9\\-1\quad 6\quad 10\\4\quad -1\quad 2\end{bmatrix}, B =\begin{bmatrix}0\quad -1\quad -2\\3\quad 2\quad -1\\4\quad -2\quad 0\end{bmatrix}\) এবং C=\(\begin{bmatrix}1\quad -2\quad 0\\0\quad 1\quad 2\\3\quad 0\quad -1\end{bmatrix}\) হলে A(B + C) = AB + AC

     বিবৃতি-B: ম্যাটিক্সের যোগ ও গুণ সংজ্ঞাত হলে ম্যাট্রিক্স যোগ সাপেক্ষে ম্যাট্রিক্স গুণ প্রক্রিয়া বণ্টন নিয়ম (distributive law) সিদ্ধ করে।
    Ans:   Ⓑ বিবৃতি B হল বিবৃতি A এর কারন
    Solution:

    \(B+C=\begin{bmatrix}0\quad -1\quad -2\\3\quad 2\quad -1\\4\quad -2\quad 0\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}1\quad -2\quad 0\\0\quad 1\quad 2\\3\quad 0\quad -1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad -3\quad -2\\3\quad 3\quad 1\\7\quad -2\quad -1\end{bmatrix}\\A(B+C)=\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 9\\-1\quad 6\quad 10\\4\quad -1\quad 2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad -3\quad -2\\3\quad 3\quad 1\\7\quad -2\quad -1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}65\quad -24\quad -13\\87\quad 1\quad -2\\15\quad -19\quad -11\end{bmatrix}\)
    \(AB=\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 9\\-1\quad 6\quad 10\\4\quad -1\quad 2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}0\quad -1\quad -2\\3\quad 2\quad -1\\4\quad -2\quad 0\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}36\quad -20\quad -4\\58\quad -7\quad -4\\5\quad -10\quad -7\end{bmatrix}\\AC=\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 9\\-1\quad 6\quad 10\\4\quad -1\quad 2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad -2\quad 0\\0\quad 1\quad 2\\3\quad 0\quad -1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}29\quad -4\quad -9\\29\quad 8\quad 2\\10\quad -9\quad -4\end{bmatrix}\\AB+AC=\begin{bmatrix}36\quad -20\quad -4\\58\quad -7\quad -4\\5\quad -10\quad -7\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}29\quad -4\quad -9\\29\quad 8\quad 2\\10\quad -9\quad -4\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}65\quad -24\quad -13\\87\quad 1\quad -2\\15\quad -19\quad -11\end{bmatrix}\)

    ∴ A(B + C) = AB + AC ⇒ বিবৃতি-A সত্য 
    ম্যাটিক্সের যোগ ও গুণ সংজ্ঞাত হলে ম্যাট্রিক্স যোগ সাপেক্ষে ম্যাট্রিক্স গুণ প্রক্রিয়া বণ্টন নিয়ম (distributive law) সিদ্ধ করে। এটিও সত্য
    ∴ বিবৃতি B হল বিবৃতি A এর কারন

    10. বিবৃতি-A: A=\(\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix},B=\begin{bmatrix}0\quad 0\\1\quad 0\end{bmatrix}\) এবং C= \(\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\) হলে AB= AC হবে।

    বিবৃতি-B: A, B ও C -এর প্রত্যেকটি 2×2 ক্রমের ম্যাট্রিক্স এমন যে AB = AC তাহলে B = C হবে।
    Ans:   Ⓒ বিবৃতি A হল সত্য কিন্তু বিবৃতি B মিথ্যা
    Solution:

    \(AB =\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}0\quad 0\\1\quad 0\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}\\AC =\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}\)

    ∴ AB = AC ⇒ বিবৃতি-A সত্য 
    ম্যাট্রিক্স গুণের ক্ষেত্রে সাধারণভাবে অপসারণ নিয়ম প্রযোজ্য হয় না।
    ∴AB = AC হলে B = C হবে তার কোনো নিশ্চয়তা নেই। ⇒ বিবৃতি-B সত্য নয়।

    Assertion-Reasoning

    প্রতিটি প্রশ্নে বিবৃতি I (Assertion বা উক্তি) এবং বিবৃতি II (Reason বা উক্তির কারণ) দেওয়া আছে। প্রতিটি প্রশ্নের বিবৃতি দুটি নীচের কোন বিকল্পটিকে (Ⓐ Ⓑ Ⓒ Ⓓ) সঠিকভাবে ব্যাখ্যা করে?
    Ⓐ বিবৃতি । সঠিক, বিবৃতি II সঠিক এবং বিবৃতি II, বিবৃতি ।-এর সঠিক কারণ।
    Ⓑ বিবৃতি । সঠিক, বিবৃতি II সঠিক এবং বিবৃতি II, বিবৃতি ।-এর সঠিক কারণ নয়।
    Ⓒ বিবৃতি । সঠিক এবং বিবৃতি II সঠিক নয়।
    Ⓓ  বিবৃতি । সঠিক নয় এবং বিবৃতি II সঠিক।

    1. বিবৃতি-I(A): \(3\begin{bmatrix}x\quad y\\z\quad t\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}x\quad 6\\-1\quad 2t\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}4\quad x+y\\z+t\quad 3\end{bmatrix}\)

         হলে x = 2 , y = 4, z = 1 , t = 3
    বিবৃতি-II(R): দুটি ম্যাট্রিক্স A=[aij]m×n এবং B=[bij]p×q কে পরস্পর সমান বলা হবে যদি
    (i) A ও B একই ক্রমের ম্যাট্রিক্স হয়, অর্থাৎ m = p ও n = q হয় এবং
    (ii) (i, j) -এর প্রতি জোড়া মানের জন aij =bij হয়।

    Ans: Ⓐ বিবৃতি । সঠিক, বিবৃতি II সঠিক এবং বিবৃতি II, বিবৃতি ।-এর সঠিক কারণ।

    \(Solution: \\\quad 3\begin{bmatrix}x\quad y\\z\quad t\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}x\quad 6\\-1\quad 2t\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}4\quad x+y\\z+t\quad 3\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}3x\quad 3y\\3z\quad 3t\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}x+4\quad 6+x+y\\z+t-1\quad 2t+3\end{bmatrix}\)

    ∴ 3x = x + 4 ⇒ x = 2,
         3y = 6 + x + y
    ⇒ 2y = 6 + x = 6 + 2
    ⇒ y = 4,
        3t = 2t + 3
    ⇒ t = 3,
         3z = z + t -1
    ⇒ 2z = 3 – 1 = 2
    ⇒ z = 1

    2. মনে করো, \(A=\begin{bmatrix}2\quad 3\\5\quad 6\\7\quad 8\end{bmatrix}\) এবং B =\(\begin{bmatrix}3\quad 8\quad 5\\2\quad 1\quad 1\\1\quad 3\quad 3\end{bmatrix}\)

    বিবৃতি-I(A): A + B এবং AB সংজ্ঞাত নয়

    বিবৃতি-II(R): \(BA=\begin{bmatrix}81\quad 97\\16\quad 20\\38\quad 45\end{bmatrix}\)

    Ans:Ⓑ বিবৃতি । সঠিক, বিবৃতি II সঠিক এবং বিবৃতি II, বিবৃতি ।-এর সঠিক কারণ নয়।
    Solution: A 3×2 ক্রমের ম্যাট্রিক্স কিন্তু B 3×3 ক্রমের ম্যাট্রিক্স।
    ∴ A + B সংজ্ঞাত নয়।
    A এর স্তম্ভ সংখ্যা ≠ B এর সারি সংখ্যা
    ∴ AB সংজ্ঞাত নয়। ⇒ বিবৃতি-I(A) সত্য
    B এর স্তম্ভ সংখ্যা = A এর সারি সংখ্যা
    ∴ BA সংজ্ঞাত ।

    \( BA=\begin{bmatrix}3\quad 8\quad 5\\2\quad 1\quad 1\\1\quad 3\quad 3\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}2\quad 3\\5\quad 6\\7\quad 8\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}6+40+35\quad 9+48+40\\4+5+7\quad 6+6+8\\2+15+21\quad 3+18+24\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}81\quad 97\\16\quad 20\\38\quad 45\end{bmatrix}\)⇒ বিবৃতি-II(R) সত্য
    3. বিবৃতি-I(A): \(A=\begin{bmatrix}0\quad 1\quad 2\\1\quad 2\quad 3\\3\quad 1\quad 1\end{bmatrix}\) এবং B =\(\begin{bmatrix}2\quad 1\quad 3\\-1\quad 0\quad 1\\3\quad -1\quad 4\end{bmatrix}\) হলে AB ≠ BA

    বিবৃতি-II(R): ম্যাট্রিক্সের গুণন ক্রিয়া সাধারণভাবে বিনিময় নিয়ম (commutative law) সিদ্ধ করে না।
    Ans: Ⓐ বিবৃতি । সঠিক, বিবৃতি II সঠিক এবং বিবৃতি II, বিবৃতি ।-এর সঠিক কারণ।

    \(AB=\begin{bmatrix}0\quad 1\quad 2\\1\quad 2\quad 3\\3\quad 1\quad 1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}2\quad 1\quad 3\\-1\quad 0\quad 1\\3\quad -1\quad 4\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}5\quad -2\quad 9\\9\quad -2\quad 17\\8\quad 2\quad 14\end{bmatrix}\\BA=\begin{bmatrix}2\quad 1\quad 3\\-1\quad 0\quad 1\\3\quad -1\quad 4\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}0\quad 1\quad 2\\1\quad 2\quad 3\\3\quad 1\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}10\quad 7\quad 10\\3\quad 0\quad -1\\11\quad 5\quad 7\end{bmatrix}\\∴AB ≠ BA\)
    4. বিবৃতি-I(A): \(A=\begin{bmatrix}1\quad 2\\-1\quad -2\end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}-1\quad 3\\-3\quad 1\end{bmatrix}\) হলে \((A+B)^2≠A^2+2AB+B^2\)

    বিবৃতি-II(R): ম্যাট্রিক্সের গুণ সাধারণত বিনিময় নিয়ম সিদ্ধ করে।
    Ans:     Ⓒ বিবৃতি । সঠিক এবং বিবৃতি II সঠিক নয়।
    Solution: (A + B)2 = (A + B)(A + B)
    = A2 + AB + BA + B2 ≠ A2 + 2AB + B2
    কারণ ম্যাট্রিক্সের গুণ সাধারণত বিনিময় নিয়ম সিদ্ধ করে না।
    অর্থাৎ AB ≠ BA
    ∴ বিবৃতি-I সঠিক এবং বিবৃতি II সঠিক নয়I

    5. বিবৃতি-I(A): \(A=\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 9\\-1\quad 6\quad 10\\4\quad -1\quad 2\end{bmatrix},B=\begin{bmatrix}0\quad -1\quad -2\\3\quad 2\quad -1\\4\quad -2\quad 0\end{bmatrix}\) এবং C = \(\begin{bmatrix}1\quad -2\quad 0\\0\quad 1\quad 2\\3\quad 0\quad -1\end{bmatrix}\) হলে A(BC) =(AB)C হবে।

    বিবৃতি-II(R): ম্যাট্রিক্সের গুণ সংযোগ নিয়ম (associative law) সিদ্ধ করে।
    Ans: Ⓒ বিবৃতি । সঠিক এবং বিবৃতি II সঠিক নয়।
    Solution:

    6. বিবৃতি-I(A): A, B ও C-এর প্রত্যেকটি 2×2 ক্রমের ম্যাট্রিক্স এমন যে, AB = AC তাহলে B = C হবে।

    বিবৃতি-II(R): মনে করো, \(A=\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix},B=\begin{bmatrix}0\quad 0\\1\quad 0\end{bmatrix}\) এবং C = \(\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\) যদি AB = AC হয়, তবে B = C হবে।

    Ans: বিবৃতি । সঠিক নয় এবং বিবৃতি II সঠিক নয়।
    Solution: ম্যাট্রিক্সের গুণের ক্ষেত্রে সাধারণভাবে অপসারণ নিয়ম সিদ্ধ হয় না।
    ∴ AB = AC হলে B = C হবেই তার কোনো নিশ্চয়তা নেই।
    বিবৃতি-I মিথ্যা।

    \(AB=\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}0\quad 0\\1\quad 0\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}\\AC=\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}\)

    AB = AC কিন্তু B ≠ C
    বিবৃতি-II মিথ্যা।

    7. বিবৃতি-I(A) \(:\begin{bmatrix}4\quad 2\quad -1\\3\quad 5\quad 7\\1\quad -2\quad 7\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}4\quad \frac{5}{2}\quad 0\\\frac{5}{2}\quad 5\quad \frac{5}{2}\\0\quad \frac{5}{2}\quad 1\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}0\quad -\frac{1}{2}\quad -1\\\frac{1}{2}\quad 0\quad \frac{9}{2}\\0\quad -\frac{9}{2}\quad 0\end{bmatrix}\)

    বিবৃতি-II(R): একটি বর্গ ম্যাট্রিক্সকে একটি প্রতিসম (symmetric) এবং একটি বিপ্রতিসম (skew-symmetric) ম্যাট্রিক্সের যোগফলরূপে প্রকাশ করা যায়।
    Ans: Ⓐ বিবৃতি । সঠিক, বিবৃতি II সঠিক এবং বিবৃতি II, বিবৃতি ।-এর সঠিক কারণ।
    Solution:

    \(:\begin{bmatrix}4\quad \frac{5}{2}\quad 0\\\frac{5}{2}\quad 5\quad \frac{5}{2}\\0\quad \frac{5}{2}\quad 1\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}0\quad -\frac{1}{2}\quad -1\\\frac{1}{2}\quad 0\quad \frac{9}{2}\\0\quad -\frac{9}{2}\quad 0\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}4\quad 2\quad -1\\3\quad 5\quad 7\\1\quad -2\quad 7\end{bmatrix}\)

    বিবৃতি-I সত্য
    বিবৃতি-II একটি বর্গ ম্যাট্রিক্সকে একটি প্রতিসম এবং একটি বিপ্রতিসম ম্যাট্রিক্সের যোগফলরূপে প্রকাশ করা যায়।-সত্য

    True and False

    1. A এবং B উভয়ই m×n ক্রমের দুটি প্রতিসম ম্যাট্রিক্স।
        বিবৃতি-I: A + B একটি প্রতিসম ম্যাট্রিক্স
        বিবৃতি-II: A + B একটি বিপ্রতিসম ম্যাট্রিক্স
        বিবৃতি-III: A + B একটি বর্গ ম্যাট্রিক্স
        বিবৃতি-IV: A + B একটি শূন্য ম্যাট্রিক্স

    Ⓐ বিবৃতি I, II, III সত্য      Ⓑ বিবৃতি I, III, IV সত্য
    Ⓒ বিবৃতি I, III সত্য          Ⓓ সবকটি বিবৃতিই সত্য
    Ans: Ⓒ বিবৃতি I, III সত্য
    Solution: A এবং B উভয়ই  প্রতিসম ম্যাট্রিক্স।
    ∴ AT = A, BT= B
    (A+B)T= AT + BT= A + B এটি একটি প্রতিসম ম্যাট্রিক্স ⇒ বিবৃতি-I সত্য
    ∴ বিবৃতি II মিথ্যা
    A এবং B উভয়ই n×n ক্রমের বর্গ ম্যাট্রিক্স।
    ∴ A + B একটি বর্গ ম্যাট্রিক্স বিবৃতি-III সত্য
    A + B একটি শূন্য ম্যাট্রিক্স হতেও পারে আবার নাও হতে পারে।
    ∴ বিবৃতি IV মিথ্যা

    2. মনে করো, A এবং B দুটি ম্যাট্রিক্স এরূপ যে, \(A+B=\begin{bmatrix}1\quad 5\quad 10\\5\quad 9\quad 8 \end{bmatrix}\) এবং \(A-B=\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad -4\\1\quad 1\quad 6\end{bmatrix}\)
    বিবৃতি-I: \(A=\begin{bmatrix}0\quad 2\quad 3\\3\quad 5\quad 7 \end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}1\quad 3\quad 7\\2\quad 4\quad 1\end{bmatrix}\)
    বিবৃতি-II: \(A=\begin{bmatrix}1\quad 3\quad 7\\2\quad 4\quad 1 \end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}0\quad 2\quad 3\\3\quad 5\quad 7\end{bmatrix}\)

    Ⓐ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓑ বিবৃতি । সত্য এবং II মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা      Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:  Ⓑ বিবৃতি । সত্য এবং II মিথ্যা

    \(Solution:\\A+B+A-B=\begin{bmatrix}1\quad 5\quad 10\\5\quad 9\quad 8 \end{bmatrix}+\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad -4\\1\quad 1\quad 6\end{bmatrix}\\⇒2A=\begin{bmatrix}0\quad 4\quad 6\\6\quad 10\quad 14 \end{bmatrix}\ ⇒A=\begin{bmatrix}0\quad 2\quad 3\\3\quad 5\quad 7 \end{bmatrix}\\A+B-A+B=\begin{bmatrix}1\quad 5\quad 10\\5\quad 9\quad 8 \end{bmatrix}-\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad -4\\1\quad 1\quad 6\end{bmatrix}\\⇒2B=\begin{bmatrix}2\quad 6\quad 14\\4\quad 8\quad 2 \end{bmatrix}\ ⇒B=\begin{bmatrix}1\quad 3\quad 7\\2\quad 4\quad 1 \end{bmatrix}\)
    3. মনে করো, \(2\begin{bmatrix}1\quad 3\\0\quad x\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}y\quad 0\\1\quad 2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}5\quad 6\\1\quad 8\end{bmatrix}\)

    বিবৃতি-I: x = 3 , y = 3
    বিবৃতি-II: x = – 3, y = – 3
    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:   Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা

    \(Solutiom:\\2\begin{bmatrix}1\quad 3\\0\quad x\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}y\quad 0\\1\quad 2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}5\quad 6\\1\quad 8\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}2+y\quad 6\\1\quad 2x+2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}5\quad 6\\1\quad 8\end{bmatrix}\)

    ∴ 2 + y = 5 ⇒ y = 3
       2x + 2 = 8 ⇒ x= 3

    4. মনে করো, \(A=\begin{bmatrix}2\quad 0\quad – 5\\-3\quad 4\quad 7\end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}3\quad 1\quad -1\\4\quad 5\quad 0\end{bmatrix}\)

    বিবৃতি-I: (A + B)’ = A’ + B’
    বিবৃতি-II: (A – B)’ = A’ – B’

    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য
    Solution: বিবৃতি । সত্য . . .[আমরা জানি (A + B)’ = A’ + B’]
    বিবৃতি II সত্য . . .[আমরা জানি (A – B)’ = A’ – B’]

    5. A ম্যাট্রিক্স 2×m ক্রমের ও B ম্যাট্রিক্স 3×n ক্রমের; তাদের গুণফল AB সংজ্ঞাত যা একটি p×4 ক্রমের ম্যাট্রিক্স।
    বিবৃতি-I: m = 3, n = 2, p = 4
    বিবৃতি-II: m = 3, n = 4, p = 2

    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:   Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    [Solution: AB সংজ্ঞাত এবং  AB-এর  ক্রম হবে 2×n
    ∴ A-এর স্তম্ভ সংখ্যা = B-এর শ্রেণি সংখ্যা
    ∴ m = 3
    আবার দেওয়া আছে AB একটি p×4 ক্রমের ম্যাট্রিক্স।
    ∴ p = 2, n = 4]

    6. মনে করো, \(A=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\2\quad -1\quad 5\\-3\quad 2\quad 4\end{bmatrix},X=\begin{bmatrix}x\\y\\z\end{bmatrix},B=\begin{bmatrix}14\\15\\13\end{bmatrix}\) এবং AX = B

    বিবৃতি-I: x + 2y + 3z = 14
    বিবৃতি-II: 2x – y + 5z = 15
    বিবৃতি-III: – 3x + 2y + 4z = 13
    Ⓐ বিবৃতি I, II সত্য            Ⓑ বিবৃতি I, III সত্য
    Ⓒ বিবৃতি II, III সত্য          Ⓓ বিবৃতি I, II, III সত্য
    Ans:   Ⓓ বিবৃতি I, II, III সত্য

    \(Solution:\\\quad AX=B\\⇒\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\2\quad -1\quad 5\\-3\quad 2\quad 4\end{bmatrix} ×\begin{bmatrix}x\\y\\z\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}14\\15\\13\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}x+2y+3z\\2x-y+5z\\-3x+2y+4z\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}14\\15\\13\end{bmatrix}\)

    ∴ x + 2y + 3z = 14,
       2x – y + 5z = 15
        -3x + 2y + 4z = 13

    SEMESTER-3
    সূচিপত্র

    👉 UNIT-1   সম্বন্ধ ও অপেক্ষক   

    👉 UNIT-2       বীজগণিত

    👉 UNIT-3       কলনবিদ্যা

    • 1. সন্ততা এবং অন্তরকলনযোগ্যতা
    • 2. অবকলন বা অন্তরকলন
    • 3. দ্বিতীয় ক্রমের অন্তরকলজ
    • 4. অন্তরকলজের ব্যাখ্যা
    • 5. স্পর্শক ও অভিলম্ব
    • 6. বর্ধিষ্ণু ও ক্ষয়িষ্ণু অপেক্ষক 7
    • . চরম ও অবম মান

    👉 UNIT-4       সম্ভাবনা

    • 1. সম্ভাবনা
    • 2. সমসম্ভব চলক ও তার বিভাজন
    • 3. দ্বিপদ বিভাজন

    👉       Semester III -এর প্রশ্নপত্রের সম্পূর্ণ সমাধান

    7. a1x + b1y + c1z = k1, a2x + b2y + c2z = k2 এবং a3x + b3y + c3z = k3 সমীকরণত্রয়ের ম্যাট্রিক্স সমীকরণ হল AX = B

    বিবৃতি-1: \(A=\begin{bmatrix}a_1\quad b_1\quad c_1\\a_2\quad b_2\quad c_2\\a_3\quad b_3\quad c_3\end{bmatrix},X=\begin{bmatrix}x\\y\\z\end{bmatrix},B=\begin{bmatrix}k_1\\k_2\\k_3 \end{bmatrix}\)
    বিবৃতি-II: \(A=\begin{bmatrix}a_1\quad b_1\quad c_1\\a_2\quad b_2\quad c_2\\a_3\quad b_3\quad c_3\end{bmatrix},X=\begin{bmatrix}x\\z\\y\end{bmatrix},B=\begin{bmatrix}k_1\\k_2\\k_3\end{bmatrix}\)

    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:  Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা

    Solution: AX = B হলে \(A=\begin{bmatrix}a_1\quad b_1\quad c_1\\a_2\quad b_2\quad c_2\\a_3\quad b_3\quad c_3 \end{bmatrix},\ X=\begin{bmatrix}x\\y\\z\end{bmatrix}, B=\begin{bmatrix}k_1\\k_2\\k_3\end{bmatrix}\)
    8. মনে করো, \(\begin{pmatrix}x + y\quad 2\\z\quad \quad 0\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}\quad 2\quad x – z\\2x – y\quad 0\end{pmatrix}\) যেখানে x, y, z বাস্তব।

    বিবৃতি-1: x = 1, y = z = – 1
    বিবৃতি-II: x = y = 1 z = – 1

    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:  Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Solution:
    [x + y = 2. . . (i)
    x – z = 2. . . (ii)
    2x – y = 1. . . (iii)
    (i)+(iii) করে পাই, 3x = 3 ⇒ x = 1
    ∴y = 2 – 1 = 1
       z = 1 – 2 = -1]

    9. মনে করো,\(A=\begin{pmatrix}4\quad\quad 2\quad -1\\3\quad -7\quad 1\end{pmatrix}\) এবং \(B=\begin{pmatrix}2\quad 3\\-3\quad 0\\-1\quad 5\end{pmatrix}\)
    বিবৃতি-I: \(BA=\begin{pmatrix}17\quad -17\quad 1\\-12\quad -6\quad 3\\11\quad -37\quad 6\end{pmatrix}\)
    বিবৃতি-II: \(AB=\begin{pmatrix}3\quad 7\\26\quad 14\end{pmatrix}\)

    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:   Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য

    \(BA=\begin{pmatrix}2\quad 3\\-3\quad 0\\-1\quad 5\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}4\quad\quad 2\quad -1\\3\quad -7\quad 1\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}17\quad -17\quad 1\\-12\quad -6\quad3\\11\quad -37\quad 6\end{pmatrix}\\AB=\begin{pmatrix}4\quad\quad 2\quad -1\\3\quad -7\quad 1\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}2\quad 3\\-3\quad 0\\-1\quad 5\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}3\quad 7\\26\quad 14\end{pmatrix}\)
    \(10.\ A=\begin{pmatrix}1\quad i\\-i\quad 1\end{pmatrix}\) এবং \(B=\begin{pmatrix}i\quad -1\\-1\quad -i\end{pmatrix}\) (যেখানে i = √-1))
    বিবৃতি-I:\(\ BA=\begin{pmatrix}3i\quad -3\\-3\quad 3i\end{pmatrix}\)
    বিবৃতি-II: \(\ AB=\begin{pmatrix} 1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}\)

    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:   Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা

    \(Solution:\\BA=\begin{pmatrix}i\quad -1\\-1\quad -i\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}1\quad i\\-i\quad 1\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}2i\quad -2\\-2\quad -2i\end{pmatrix}\\AB=\begin{pmatrix}1\quad i\\-i\quad 1\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}i\quad -1\\-1\quad -i\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{pmatrix}\)
    \(11. A=\begin{bmatrix}1\quad -1\\2\quad -1\end{bmatrix}, B =\begin{bmatrix} a\quad 1\\b\quad -1\end{bmatrix}\) এবং \((A+B)^2=A^2+B^2\)

    বিবৃতি-I: a = 1, b = 4
    বিবৃতি-II: a = -1, b = -4

    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans:    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা

    \(Solution:\\A+B=\begin{bmatrix}1+a\quad 0\\2+b\quad -2\end{bmatrix}\\∴(A+B)^2=\begin{bmatrix}1+a\quad 0\\2+b\quad -2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1+a\quad 0\\2+b\quad -2\end{bmatrix}\\\quad =\begin{bmatrix}(1+a)^2\quad 0\\(2+b)(1+a)-2(2+b)\quad 4\end{bmatrix}\\A^2+B^2=\begin{bmatrix}1\quad -1\\2\quad -1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad -1\\2\quad -1\end{bmatrix}+\begin{bmatrix} a\quad 1\\b\quad -1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix} a\quad 1\\b\quad -1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix} -1\quad 0\\0\quad -1\end{bmatrix}+\begin{bmatrix} a^2+b\quad a-1\\ab-b\quad b+1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix} a^2+b-1\quad a-1\\ab-b\quad b\end{bmatrix}\\∴\begin{bmatrix}(1+a)^2\quad 0\\(2+b)(1+a)-2(2+b)\quad 4\end{bmatrix}=\begin{bmatrix} a^2+b-1\quad a-1\\ab-b\quad b\end{bmatrix}\)

    ∴  a – 1 = 0 ⇒ a = 1
         b = 4

    12. বিবৃতি-I: \(A=\begin{bmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{bmatrix}\) হলে সব n∈N এর জন্য \(A^n=\begin{bmatrix}1\quad 2n\\1\quad 0\end{bmatrix}\)
    বিবৃতি-II: \(A=\begin{bmatrix}3\quad -4\\1\quad -1\end{bmatrix}\) হলে সব n∈N এর জন্য \(A^n=\begin{bmatrix}1+2n\quad -4n\\n\quad 1-2n\end{bmatrix}\)

    Ⓐ বিবৃতি I সত্য এবং II মিথ্যা      Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা
    Ⓒ বিবৃতি I, II উভয়ই সত্য            Ⓓ বিবৃতি I, II উভয়ই মিথ্যা
    Ans: Ⓑ বিবৃতি II সত্য এবং I মিথ্যা

    \(Solution:\\A=\begin{bmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{bmatrix}\\∴A^2=\begin{bmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{bmatrix}\begin{bmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 4\\0\quad 1\end{bmatrix}\)কিন্তু \(A^2=\begin{bmatrix}1\quad 2.2\\1\quad 0\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 4\\1\quad 0\end{bmatrix}\) বিবৃতি I মিথ্যা
    \(Solution:\\A=\begin{bmatrix}3\quad -4\\1\quad -1\end{bmatrix}\\∴A^2=\begin{bmatrix}3\quad -4\\1\quad -1\end{bmatrix}\begin{bmatrix}3\quad -4\\1\quad -1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}5\quad -8\\2\quad -3\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1+2.2\quad -4.2\\2\quad 1-2.2\end{bmatrix}\) বিবৃতি II সত্য

    Case Based

    \(1. \ 2A+B=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\-1\quad -2\quad -3\\4\quad 2\quad 3 \end{bmatrix}\) এবং \(A+2B=\begin{bmatrix}0\quad 2\quad 3\\4\quad 1\quad 7\\1\quad 1\quad 5\end{bmatrix}\)হলে

    [i] B =

    \(Ⓐ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}-1\quad 2\quad 3\\9\quad 4\quad 17\\-2\quad 1\quad 7\end{bmatrix} \quad Ⓑ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}-1\quad 2\quad 3\\9\quad 4\quad 17\\-2\quad 0\quad 7\end{bmatrix}\\Ⓒ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}-1\quad 2\quad 3\\9\quad 4\quad 17\\2\quad 0\quad 7\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓑ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}-1\quad 2\quad 3\\9\quad 4\quad 17\\-2\quad 0\quad 7\end{bmatrix}\)Ⓓ এদের কোনোটিই নয়
    \(Solution:\\2(A+2B)-(2A+B)=2\begin{bmatrix}0\quad 2\quad 3\\4\quad 1\quad 7\\1\quad 1\quad 5\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\-1\quad -2\quad -3\\4\quad 2\quad 3\end{bmatrix}\\⇒ 3B=\begin{bmatrix}0-1\quad 4-2\quad 6-3\\8+1\quad 2+2\quad 14+3\\2-4\quad 2-2\quad 10-3\end{bmatrix}\\⇒B=\frac{1}{3}\begin{bmatrix}-1\quad 2\quad 3\\9\quad 4\quad 17\\-2\quad 0\quad 7\end{bmatrix}\)

    [ii] A =

    \(Ⓐ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}-1\quad 2\quad 3\\9\quad 4\quad 17\\-2\quad 0\quad 7\end{bmatrix} \quad Ⓑ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}2\quad 2\quad 3\\-6\quad -5\quad -13\\7\quad 3\quad -1\end{bmatrix}\\Ⓒ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}2\quad 2\quad 3\\-6\quad -5\quad -13\\7\quad 3\quad 1\end{bmatrix}\quad Ⓓ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}2\quad 2\quad 3\\-6\quad 5\quad -13\\7\quad 3\quad 1\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓒ\ \frac{1}{3}\begin{bmatrix}2\quad 2\quad 3\\-6\quad -5\quad -13\\7\quad 3\quad 1\end{bmatrix}\)
    \(Solution:\\2(2A+B)-(A+2B)=2\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\-1\quad -2\quad -3\\4\quad 2\quad 3 \end{bmatrix}-\begin{bmatrix}0\quad 2\quad 3\\4\quad 1\quad 7\\1\quad 1\quad 5\end{bmatrix}-\\⇒3A= \begin{bmatrix}2-0\quad 4-2\quad 6-3\\-2-4\quad -4-1\quad -6-7\\8-1\quad 4-1\quad 6-5\end{bmatrix}\\⇒A=\frac{1}{3}\begin{bmatrix}2\quad 2\quad 3\\-6\quad -5\quad -13\\7\quad 3\quad 1\end{bmatrix}\)
    2. যদি 2A + 5B = C হয়, যেখানে \(A=\begin{pmatrix}3\quad 5\\2\quad a\end{pmatrix},B=\begin{pmatrix}4\quad b\\2\quad 9\end{pmatrix}\)এবং \(C=\begin{pmatrix}26\quad a\\14\quad 45\end{pmatrix}\) তবে

    [i] a =
    Ⓐ 0   Ⓑ 1   Ⓒ -2   Ⓓ 2
    Ans:   Ⓐ 0

    [ii] b =
    Ⓐ -1   Ⓑ 0   Ⓒ 2   Ⓓ -2
    Ans:   Ⓓ -2

    \(Solution:\\\quad 2A + 5B = C\\⇒2\begin{pmatrix}3\quad 5\\2\quad a\end{pmatrix}+5\begin{pmatrix}4\quad b\\2\quad 9\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}26\quad a\\14\quad 45\end{pmatrix}\\⇒\begin{pmatrix}26\quad 10+5b\\14\quad 2a+45\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}26\quad a\\14\quad 45\end{pmatrix}\)

    ∴ 2a + 45 = 45 ⇒ a = 0,
       10 + 5b = a
    ⇒ 5b = 0 – 10
    ⇒ b = -2

    3. যদি\(\begin{pmatrix}x+y+z\\z+x\\y+z\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}9\\5\\7\end{pmatrix}\)হয়, তবে

    [i] x =
    Ⓐ 3     Ⓑ 4     Ⓒ 2     Ⓓ -2
    Ans:   Ⓒ 2

    [ii] z =
    Ⓐ 2     Ⓑ 3     Ⓒ 4     Ⓓ 1
    Ans:   Ⓑ 3

    [iii] x + y – z =
    Ⓐ 1     Ⓑ 2     Ⓒ 3     Ⓓ 
    Ans:   Ⓒ 3
    [Solution:
    ∴ x + y + z = 9;   z + x = 5;   y + z = 7
     x = 9 – 7 = 2,
     y = 9 – 5 = 4,
     z = 7 – 4 = 3,
    ∴ x + y – z
    = 2 + 4 – 3 = 3]

    \(4.\quad A=\begin{pmatrix}22\quad 13\\17\quad 8\end{pmatrix}\)এবং \(B=A+A^T\)হলে

    [i] B =

    \(Ⓐ\quad \begin{pmatrix}44\quad 30\\30\quad 16\end{pmatrix}\quad Ⓑ\quad \begin{pmatrix}44\quad 32\\32\quad 16\end{pmatrix}\quad\\Ⓒ\quad \begin{pmatrix}16\quad 30\\30\quad 44\end{pmatrix}\quad\)Ⓓ এদের কোনোটিই নয়\(\\Ans:\quad Ⓐ\ \begin{pmatrix}44\quad 30\\30\quad 16\end{pmatrix}\)

    [ii] BT =
    Ⓐ -B     Ⓑ B     Ⓒ 2B     Ⓓ এদের কোনোটিই নয়
    Ans:   Ⓑ B

    \(Solution:\\B=\begin{pmatrix}22\quad 13\\17\quad 8\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}22\quad 17\\13\quad 8\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}44\quad 30\\30\quad 16\end{pmatrix}\\∴B^T=\begin{pmatrix}44\quad 30\\30\quad 16\end{pmatrix}=B\)
    \(5.\begin{pmatrix}2\quad 1\\3\quad 4\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}x\\y\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}1\\-1\end{pmatrix}\)হলে

    [i] x -এর মান —
    Ⓐ -1     Ⓑ 1     Ⓒ 0     Ⓓ 2
    Ans:   Ⓑ 1

    [ii] y -এর মান —
    Ⓐ 2     Ⓑ 1     Ⓒ 0     Ⓓ -1
    Ans:   Ⓓ -1

    \(Solution:\\\quad \begin{pmatrix}2\quad 1\\3\quad 4\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}x\\y\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}1\\-1\end{pmatrix}\\⇒\begin{pmatrix}2x+y\\3x+4y\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}1\\-1\end{pmatrix}\)

    ∴ 2x + y = 1
    বা, y = 1 – 2x
    এবং 3x + 4y = -1
    বা, 3x + 4(1 – 2x) = -1
    বা, -5x = -5
    বা,x = 1
    ∴ y = 1 – 2.1 = -1

    6. যদি \(A=\begin{pmatrix}3\quad 1\\7\quad 5\end{pmatrix}\) এবং \(A^2=-xI+yA\) হয়, যেখানে I হল 2 মাত্রার একক ম্যাট্রিক্স তবে

    [i] x -এর মান
    Ⓐ 2      Ⓑ 3      Ⓒ 8      Ⓓ -8
    Ans:   Ⓒ 8

    [ii] y -এর মান
    Ⓐ 8      Ⓑ 4      Ⓒ -4      Ⓓ -8
    Ans:    Ⓐ 8

    \(Solution:\\\quad A^2=-xI+yA\\⇒\begin{pmatrix}3\quad 1\\7\quad 5\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}3\quad 1\\7\quad 5\end{pmatrix}=-x\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}+y\begin{pmatrix}3\quad 1\\7\quad 5\end{pmatrix}\\⇒\begin{pmatrix}9+7\quad 3+5\\21+35\quad 7+25\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}-x\quad 0\\ 0\quad -x\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}3y\quad y\\7y\quad 5y\end{pmatrix}\\⇒\begin{pmatrix}16\quad 8\\56\quad 32\end{pmatrix}=\begin{pmatrix}3y-x\quad y\\\quad 7y\quad 5y-x\end{pmatrix}\)

    ∴ y = 8
    এবং 3y – x = 16
    বা, -x = 16 – 3.8 = -8
    বা, x = 8

    7. যদি \(A=\frac{1}{3}\begin{bmatrix}a\quad 2\quad 2\\2\quad 1\quad b\\2\quad c\quad 1\end{bmatrix}\)ম্যাট্রিক্স AA’ = I সম্বন্ধ সিদ্ধ করে তবে (এখানে A’ হল A-এর পরিবর্ত এবং I হল 3 ক্রমের একক ম্যাট্রিক্স)

    [i] a -এর মান হবে
    Ⓐ 2      Ⓑ -2      Ⓒ 1      Ⓓ -1
    Ans:   Ⓒ 1

    [ii] b3 =
    Ⓐ 1      Ⓑ -1      Ⓒ 8      Ⓓ -8
    Ans:   Ⓓ -8

    [iii] 2a + c
    Ⓐ 0      Ⓑ 8      Ⓒ 10      Ⓓ 6
    Ans:   Ⓐ 0

    \(Solution:\\A=\frac{1}{3}\begin{bmatrix}a\quad 2\quad 2\\2\quad 1\quad b\\2\quad c\quad 1\end{bmatrix}\\∴A’=\frac{1}{3}\begin{bmatrix}a\quad 2\quad 2\\2\quad 1\quad c\\2\quad b\quad 1\end{bmatrix}\\∵AA’=I\\⇒\frac{1}{9}\begin{bmatrix}a\quad 2\quad 2\\2\quad 1\quad b\\2\quad c\quad 1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}a\quad 2\quad 2\\2\quad 1\quad c\\2\quad b\quad 1\end{bmatrix}\\=\frac{1}{9}\begin{bmatrix}a^2+4+4\quad 2a+2+2b\quad 2a+2c+2\\2a+2+2b\quad 4+1+b^2\quad 4+c+b\\2a+2c+2\quad 4+c+b\quad 4+c^2+1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad 1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\)

    ∴ 2a + 2b + 2 = 0 ⇒ a + b = -1 . . . (i)
       2a + 2c + 2 = 0 ⇒ a + c = -1 . . . (ii)
       b + c + 4 = 0 ⇒ b + c = -4 . . . (iii)
    (i)+(ii)+(iii) করে পাই,
        2(a + b + c) = -6
    ⇒ a + b + c = -3
    a = -3 + 4 = 1
    b = -3 + 1 = -2
    c = -3 + 1 = -2
    b3 = (-2)3 = -8
    2a + c = 2.1 – 2 = 0

  • SEMESTER-3 Unit-2 MATRIX ALGEBRA বীজগণিত ম্যাট্রিক্সPART 1

    SEMESTER-3 Unit-2 MATRIX ALGEBRA বীজগণিত ম্যাট্রিক্সPART 1

    SEMESTER-3 Unit-2 MATRIX ALGEBRA বীজগণিত ম্যাট্রিক্সPART 1

    SEMESTER III MATHEMATICS QUESTION PAPER WITH SOLUTION
    SEMESTER-3 Unit-2 MATRIX ALGEBRA বীজগণিত ম্যাট্রিক্সPART 1

    বহুবিকল্পভিত্তিক প্রশ্নাবলি (MCQ) প্রতিটি প্রশ্নের মান 1
    Conventional Type

    1. একটি বর্গ ম্যাট্রিক্স A যদি তার পরিবর্ত ম্যাট্রিক্স At-এর সমান হয়, তবে A-কে বলা হবে —
        
    Ⓐ প্রতিসম           Ⓑ একক ম্যাট্রিক্স            Ⓒ বিপ্রতিসম            Ⓓ এদের কোনোটিই নয়।
    Ans:   Ⓐপ্রতিসম

    2. A বর্গ ম্যাট্রিক্সের পরিবর্ত ম্যাট্রিক্স A’ হলে, A-কে একটি বিপ্রতিসম ম্যাট্রিক্স বলা হবে যদি —
       Ⓐ At = -A হয়        Ⓑ AAt = A হয়     Ⓒ AtA = A হয়         Ⓓ A-1 হয়
    Ans:   Ⓐ    At = -A হয়

    3. A একটি বর্গ ম্যাট্রিক্স এবং I একই ক্রমের একক ম্যাটিক্স হলে, A.I =
         Ⓐ A             Ⓑ At                 Ⓒ -A                  Ⓓ A.At
    Ans:   Ⓐ   A  
    Solution:  ∵ AI = IA =A

    4. যদি A = [aij] একটি 2×2 ক্রমের ম্যাটিক্স হয়, যেখানে aij = i + 2j তবে A হবে —

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}1\quad 3\\2\quad 0\end{bmatrix}\quad Ⓑ\begin{bmatrix}2\quad 4\\3\quad 5\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}3\quad 5\\4\quad 6\end{bmatrix}\)Ⓓ এদের কোনোটিই নয়। \(\\Ans:\ Ⓒ\begin{bmatrix}3\quad 5\\4\quad 6\end{bmatrix}\)

    Solution:   [aij] একটি 2×2 ক্রমের ম্যাটিক্স এবং aij = i + 2j
    a11 = 1 + 2.1 = 3;   a12 = 1 + 2.2 = 5;
    a21 = 2 + 2.1 = 4;   a22 = 2 + 2.2 = 6;

    5. যদি A = [aij] একটি 2×2 ক্রমের ম্যাটিক্স হয়, যেখানে aij = 1/2(i + 2j)2 তবে A হবে-

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}\frac{9}{2}\quad \frac{25}{2}\\8\quad 18\end{bmatrix}\quad Ⓑ\begin{bmatrix}9\quad \frac{25}{2}\\8\quad 18\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}\frac{9}{2}\quad \frac{25}{2}\\8\quad 9\end{bmatrix}\quad Ⓓ \begin{bmatrix}\frac{9}{2}\quad \frac{25}{2}\\4\quad 18\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓐ\begin{bmatrix}\frac{9}{2}\quad \frac{25}{2}\\8\quad 18\end{bmatrix}\)

    Solution:  A = [aij] একটি 2×2 ক্রমের ম্যাটিক্স এবং aij = 1/2(i + 2j)2
    a11 = 1/2(1 + 2.1)2 = 9/2;
    a12 = 1/2(1 + 2.2)2 = 25/2;
    a21 = 1/2(2 + 2.1)2 = 8;
    a22 = 1/2(2 + 2.2)2 = 18;

    6. যদি A = [aij] একটি 3×2 ক্রমের ম্যাটিক্স হয়, যেখানে aij = 3i – 2j তবে A হবে —

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}1\quad 1\\4\quad 2\\7\quad5\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}1\quad -1\\4\quad 2\\7\quad5\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}-1\quad -1\\4\quad 2\\7\quad5\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}1\quad -1\\4\quad -2\\7\quad5\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓑ\begin{bmatrix}1\quad -1\\4\quad 2\\7\quad5\end{bmatrix}\)

    Solution:  A = [aij] একটি 3×2 ক্রমের ম্যাটিক্স এবং aij = 3i – 2j
    a11 = 3.1 – 2.1 = 1;   a12 = 3.1 – 2.2 = -1;
    a21 = 3.2 – 2.1 = 4;   a22 = 3.2 – 2.2 = 2;
     a31 = 3.3 – 2.1 = 7;   a32 = 3.3 – 2.2 = 5;

    7. যদি A = [aij] একটি 2×3 ক্রমের ম্যাটিক্স হয়, যেখানে aij = 1/2|3i – 4j| তবে A হবে —

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}\frac{1}{2}\quad \frac{5}{2}\quad \frac{9}{2}\\1\quad 1\quad3\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}1\quad 5\quad9\\\frac{1}{2}\quad \frac{1}{2}\quad \frac{3}{2}\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}\frac{1}{2}\quad \frac{5}{2}\quad 9\\1\quad 1\quad3\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}\frac{1}{2}\quad \frac{5}{2}\quad \frac{9}{2}\\\frac{1}{2}\quad \frac{1}{2}\quad \frac{3}{2}\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓐ\begin{bmatrix}\frac{1}{2}\quad \frac{5}{2}\quad \frac{9}{2}\\1\quad 1\quad3\end{bmatrix}\)

    Solution:  A = [aij] একটি 2×3 ক্রমের ম্যাটিক্স এবং aij = 1/2|3i – 4j|

    a11 = 1/2|3.1 – 4.1| = 1/2|– 1| = 1/2;
    a12 = 1/2|3.1 – 4.2| = 1/2|– 5| = 5/2;
      a13 = 1/2|3.1 – 4.3| = 1/2|– 9| = 9/2;
      a21 = 1/2|3.2 – 4.1| = 1/2|2| = 1;
      a22 = 1/2|3.2 – 4.2| = 1/2|– 2| = 1;
      a23 = 1/2|3.2 – 4.3| = 1/2|– 6| = 3

    8. যদি A একটি বর্গ ম্যাট্রিক্স হয়, তবে A2 হবে —

      Ⓐ একটি প্রতিসম ম্যাট্রিক্স           Ⓑ একটি বিপ্রতিসম ম্যাট্রিক্স
       Ⓒ একটি কর্ণ ম্যাট্রিক্স                  Ⓓ এদের কোনোটিই নয়

    Ans:  Ⓓ    এদের কোনোটিই নয়


    9. নীচের বিবৃতিগুলির কোনটি সত্য?
     Ⓐ K একটি স্কেলার ও A যে-কোনো ম্যাট্রিক্স হলে KA হবে একটি ম্যাট্রিক্স যার প্রত্যেকটি পদ A এর অনুরূপ পদের K গুণ।
     Ⓑ A ও B ম্যাট্রিক্স দুটি যথাক্রমে m×n ও r×s ক্রমের (r ≠ m, s ≠ n) হলে, A + B ম্যাট্রিক্স নির্ণয় করা যায়।
     Ⓒ A ম্যাট্রিক্সের সারি সংখ্যা যদি B ম্যাট্রিক্সের স্তম্ভ সংখ্যার সমান হয়, তবে AB গুণফল ম্যাট্রিক্স নির্ণয় করা যায়।
     Ⓓ দুটি ম্যাট্রিক্স A ও B-এর ক্ষেত্রে AB ও BA উভয় গুণফল সংজ্ঞাত হলে তারা সমক্রমের ম্যাট্রিক্স হবে।

    Ans:   Ⓐ    K একটি স্কেলার ও A যে-কোনো ম্যাট্রিক্স হলে KA হবে একটি ম্যাট্রিক্স যার প্রত্যেকটি পদ A এর অনুরূপ পদের K গুণ।

    10. যদি \(\begin{bmatrix}2x-y\quad 5\\3\quad\quad\quad y\end{bmatrix}\)

    হয়, তবে x-এর মান হবে —
        Ⓐ 0              Ⓑ 1                 
       Ⓒ 2                    Ⓓ 3

    Ans:   Ⓒ  2
    Solution:  y = -2;  
         2x – y = 6
    ⇒ 2x = 6 – 2 = 4
    ⇒ x = 2

    11. যদি \(\begin{bmatrix}1\quad 4\\2\quad 0\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}x\quad y^2\\z\quad 0\end{bmatrix}\ (y \lt 0) \)

    হয়, তবে x – y + z এর মান হবে
      Ⓐ 5              Ⓑ 2              Ⓒ 1               Ⓓ -3

    Ans:   Ⓐ5
    Solution:   x = 1;     z = 2
    y2 = 4 ⇒ y = ±2 
    ∵ y < 0 ∴ y = -2 ;          
    ∴ x – y + z =1 + 2 + 2 = 5

    12. যদি \(A-2B=\begin{bmatrix}1\quad 5\\3\quad 7\end{bmatrix}\) এবং \(2A-3B=\begin{bmatrix}-2\quad 5\\0\quad 7\end{bmatrix}\)

    তবে B ম্যাট্রিক্সটি হবে —

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}-4\quad -5\\-6\quad -7\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}0\quad 6\\-3\quad -7\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}2\quad -1\\3\quad 2\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}6\quad -1\\0\quad 1\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓐ\begin{bmatrix}-4\quad -5\\-6\quad -7 \end{bmatrix}\)
    \(Solution:\ B=(2A-3B)–2(A-2B)\\=\begin{bmatrix}-2\quad 5\\0\quad 7\end{bmatrix}-2\begin{bmatrix}1\quad 5\\3\quad 7\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}-2\quad 5\\0\quad 7\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}2\quad 10\\6\quad 14\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}-4\quad -10\\-6\quad -7\end{bmatrix}\)
    13. যদি \(A=\begin{bmatrix}4\quad 2\\-1\quad 1\end{bmatrix}\)

    হয়, তবে (A – 2I)(A – 3I) হবে — [যেখানে । দ্বিতীয় ক্রমের একক ম্যাট্রিক্স]
       Ⓐ A             Ⓑ I                 Ⓒ 0                Ⓓ 5I
    Ans:   Ⓒ   0
    Solution:   (A – 2I)(A – 3I)

    \(=\left( \begin{bmatrix}4\quad 2\\-1\quad 1\end{bmatrix}-2\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix} \right)\left( \begin{bmatrix}4\quad 2\\-1\quad 1\end{bmatrix}-3\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix} \right)\\=\begin{bmatrix}2\quad 2\\-1\quad -1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 2\\-1\quad -2\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{bmatrix}→ Ⓒ\)
    14. যদি \(A=\begin{bmatrix}x\quad y\\z\quad -x\end{bmatrix}\)

    SEMESTER-3
    সূচিপত্র

    👉 UNIT-1   সম্বন্ধ ও অপেক্ষক   

    👉 UNIT-2       বীজগণিত

    👉 UNIT-3       কলনবিদ্যা

    • 1. সন্ততা এবং অন্তরকলনযোগ্যতা
    • 2. অবকলন বা অন্তরকলন
    • 3. দ্বিতীয় ক্রমের অন্তরকলজ
    • 4. অন্তরকলজের ব্যাখ্যা
    • 5. স্পর্শক ও অভিলম্ব
    • 6. বর্ধিষ্ণু ও ক্ষয়িষ্ণু অপেক্ষক 7
    • . চরম ও অবম মান

    👉 UNIT-4       সম্ভাবনা

    • 1. সম্ভাবনা
    • 2. সমসম্ভব চলক ও তার বিভাজন
    • 3. দ্বিপদ বিভাজন

    👉       Semester III -এর প্রশ্নপত্রের সম্পূর্ণ সমাধান

    ম্যাট্রিক্স এরূপ যে A2 = I হয়, তবে
    Ⓐ 1 + x2 + yz = 0        Ⓑ 1 – x2 + yz = 0          
    Ⓒ 1 – x2 – yz = 0          Ⓓ 1 + x2 – yz = 0
    Ans:   Ⓒ 1 – x2 – yz = 0
    Solution:  A2 = I

    \(⇒\begin{bmatrix}x\quad y\\z\quad -x\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}x\quad y\\z\quad -x\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}x^2+yz\quad xy-xy\\xz-xz\quad yz+x^2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}x^2+yz\quad 0\\0\quad yz+x^2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\)

    ∴ x2 + yz = 1 
    ⇒ 1 – x2 – yz = 0

    15. নীচের বিবৃতিগুলির কোনটি মিথ্যা?
     Ⓐ A ও B যথাক্রমে m×n ও n×p ক্রমের ম্যাট্রিক্স হলে AB একটি m×p ক্রমের ম্যাট্রিক্স হবে।
     Ⓑ ম্যাট্রিক্সের গুণ সাধারণভাবে বিনিময় নিয়ম সিদ্ধ করে না।
     Ⓒ দুটি ম্যাট্রিক্স A ও B-এর ক্ষেত্রে AB ও BA উভয় গুণফল সংজ্ঞাত এবং সমক্রমের হলেও তারা পরস্পর সমান নাও হতে পারে।
      Ⓓ ম্যাট্রিক্স গুণন ক্রিয়া সংযোগ নিয়ম সিদ্ধ করে না।
    Ans:   Ⓓ ম্যাট্রিক্স গুণন ক্রিয়া সংযোগ নিয়ম সিদ্ধ করে না।


    16. যদি ম্যাট্রিক্স A প্রতিসম এবং বিপ্রতিসম উভয়ই হয়, তবে A ম্যাট্রিক্স হবে —

        Ⓐ কর্ণ ম্যাট্রিক্স       Ⓑ বর্গ ম্যাট্রিক্স
       Ⓒ শূন্য ম্যাট্রিক্স        Ⓓ এদের কোনোটিই নয়
    Ans:   Ⓒ শূন্য ম্যাট্রিক্স
    Solution:   A ম্যাট্রিক্স প্রতিসম ∴ A = AT
    আবার A ম্যাট্রিক্স বিপ্রতিসম ∴ A = -AT
    ∴ A = -A    বা, 2A = 0     বা, A = 0

    17. একটি বর্গ ম্যাট্রিক্স A এরূপ যে A2 = A তবে (I + A)3 – 7A এর মান হবে —
         Ⓐ A                Ⓑ I – A
         Ⓒ I                  Ⓓ 3A
    Ans:   Ⓒ I

    Solution:   (I + A)3 – 7A
    = (I + A) (I + A) (I + A) – 7A
    = (I2 + IA + AI + A2) (I + A) – 7A
     ⇒ (I + A + A + A) (I + A) – 7A . . . [∵IA = AI = A, I2 = I এবং A2 = A]
     ⇒ (I + 3A) (I + A) – 7A
    = I2 + IA + 3AI + 3A2 – 7A
    = I + A + 3A + 3A – 7A = I

    18. যদি \(A=\begin{bmatrix}-1\quad 2\\3\quad 4\end{bmatrix}\) ও \(B=\begin{bmatrix}3\quad -2\\1\quad 5\end{bmatrix}\)

    এবং 2A + B + X = 0 হয়, তবে X ম্যাট্রিক্স হল —

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}-1\quad -2\\-7\quad -13\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}-1\quad -2\\7\quad -13\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}-1\quad -2\\-7\quad 13\end{bmatrix}\)Ⓓ এদের কোনোটিই নয় \(\\Ans:\ Ⓐ\begin{bmatrix}-1\quad -2\\-7\quad -13\end{bmatrix}\)

    Solution:  2A + B + X = 0

    \(⇒2\begin{bmatrix}-1\quad 2\\3\quad 4\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}3\quad -2\\1\quad 5\end{bmatrix}+X=0\\⇒\begin{bmatrix}-2\quad 4\\6\quad 8\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}3\quad -2\\1\quad 5\end{bmatrix}+X=0\\⇒\begin{bmatrix}1\quad 2\\7\quad 13\end{bmatrix}+X=0\\∴X=\begin{bmatrix}-1\quad -2\\-7\quad -13\end{bmatrix}→Ⓐ\)
    \(19.\ A-2B=\begin{bmatrix}-7\quad 7\\4\quad -8\end{bmatrix}\) এবং \(A-3B=\begin{bmatrix}-11\quad 9\\4\quad -13\end{bmatrix}\) হলে \(Ⓐ B=\begin{bmatrix}1\quad 3\\4\quad 2\end{bmatrix}\ Ⓑ A=\begin{bmatrix}1\quad 3\\4\quad -2\end{bmatrix}\\Ⓒ B=\begin{bmatrix}4\quad 2\\2\quad 5\end{bmatrix}\ Ⓓ A=\begin{bmatrix}1\quad 3\\4\quad 2\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓓ A=\begin{bmatrix}1\quad 3\\4\quad 2\end{bmatrix}\)

    Solution:  A = 3(A – 2B) – 2(A – 3B)

    \(=3\begin{bmatrix}-7\quad 7\\4\quad -8\end{bmatrix}-2\begin{bmatrix}-11\quad 9\\4\quad -13\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}-21\quad 21\\12\quad 24\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}-22\quad 18\\8\quad -26\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}1\quad 3\\4\quad 2\end{bmatrix}→ Ⓓ\)

    20. A =  [1      2      3] হলে AAT হবে —
         Ⓐ [12]              Ⓑ [13]
         Ⓒ [14]                Ⓓ [16]
    Ans:   Ⓒ     [14]
    Solution:  

    \(\ AA^T=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\\2\\3 \end{bmatrix}\\=[1+4+9]=[14]→Ⓒ\)
    \(21. \begin{bmatrix}x\quad y\quad z\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}a\quad h\quad g\\h\quad b\quad f\\g\quad f\quad c\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}x\\y\\z\end{bmatrix}\) এর মান হবে –

    Ⓐ [ax²+by²+cz²+2hxy+2fyz+2gzx]
    Ⓑ [ax²+by²+cz²+2fxy+2hyz+2gzx]
    Ⓒ [ax²+by² + cz²+2gxy+2hyz+2fzx]
    Ⓓ [ax²+by² + cz²+2hxy+2gyz+2fzx]
    Ans:   Ⓐ [ax²+by²+cz²+2hxy+2fyz+2gzx]

    \(Solution:\ \begin{bmatrix}x\quad y\quad z\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}a\quad h\quad g\\h\quad b\quad f\\g\quad f\quad c\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}x\\y\\z\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}ax+hy+gz\quad hx+by+fz\quad gx+fy+cz\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}x\\y\\z\end{bmatrix}\)

    = [ax²+hxy+gzx+hxy+by2+fyz+gzx+fyz+cz²]
    = [ax²+by2+cz²+2hxy+2fyz+2gzx] →

    22. a1x + b1y + c1 = 0 এবং a2x + b2y + c2 = 0 সমীকরণদ্বয়ের ম্যাট্রিক্স সমীকরণ হল AX + C = 0 যেখানে —   

    \(Ⓐ\ A=\begin{bmatrix}a_1\quad a_2\\b_1\quad b_2\\\end{bmatrix},\ X=\begin{bmatrix}x\\y\end{bmatrix},\ C=\begin{bmatrix}c_1\\c_2\end{bmatrix}\\Ⓑ\ A=\begin{bmatrix}a_1\quad a_2\\b_1\quad b_2\\\end{bmatrix},\ X=\begin{bmatrix}y\\x\end{bmatrix},\ C=\begin{bmatrix}c_1\\c_2\end{bmatrix}\\Ⓒ\ A =\begin{bmatrix}a_1\quad b_1\\a_2\quad b_2\\\end{bmatrix},\ X=\begin{bmatrix}x\\y\end{bmatrix},\ C=\begin{bmatrix}c_1\\c_2\end{bmatrix}\\Ⓓ\ A=\begin{bmatrix}a_1\quad b_1\\a_2\quad b_2\\\end{bmatrix},\ X=\begin{bmatrix}x\\y\end{bmatrix},\ C=\begin{bmatrix}c_2\\c_1\end{bmatrix}\\Ans:\ ⒸA=\begin{bmatrix}a_1\quad b_1\\a_2\quad b_2\\\end{bmatrix},\ X=\begin{bmatrix}x\\y\end{bmatrix},\ C=\begin{bmatrix}c_1\\c_2\end{bmatrix}\)

    Solution:
       a1x + b1y + c1 = 0
       a2x + b2y + c2 = 0
      এবং  AX + C = 0

    \(∴A=\begin{bmatrix}a_1\quad b_1\\a_2\quad b_2\end{bmatrix},\ X=\begin{bmatrix}x\\y\end{bmatrix},\ C=\begin{bmatrix}c_1\\c_2\end{bmatrix}\)

    23. নীচের বিবৃতিগুলির কোনটি মিথ্যা?
     Ⓐ A. B ও C তিনটি ম্যাট্রিক্স এমন যে, CA = CB তাহলে সর্বদা A = B হবে।
     Ⓑ যে-কোনো বর্গ ম্যাট্রিক্সকে একটি প্রতিসম ও একটি বিপ্রতিসম ম্যাটিক্সের সমষ্টির আকারে প্রকাশ করা যায়।
     Ⓒ A ≠ 0 ও B ≠ 0 দুটি ম্যাট্রিক্স হলে AB = 0 হতে পারে, এখানে 0 দ্বারা শূন্য ম্যাট্রিক্স সূচিত হয়।
     Ⓓ একটি 3×3 ক্রমের বর্গ ম্যাট্রিক্সকে একটি লম্ব ম্যাট্রিক্স বলা হবে যদি AAT = A TA = I হয়; যেখানে I হল 3×3 ক্রমের একক ম্যাট্রিক্স।
    Ans:   Ⓐ A. B ও C তিনটি ম্যাট্রিক্স এমন যে, CA = CB তাহলে সর্বদা A = B হবে।

    \(24.\ A=\begin{bmatrix}2\quad 3\\4\quad 5\end{bmatrix}\) হলে, \(A – A^T \) ম্যাট্রিক্সটি হবে —

        Ⓐ একটি শূন্য ম্যাট্রিক্স                  Ⓑ একটি বিপ্রতিসম ম্যাট্রিক্স
        Ⓒ একটি প্রতিসম ম্যাট্রিক্স             Ⓓ এদের কোনোটিই নয়
    Ans:   Ⓑ একটি বিপ্রতিসম ম্যাট্রিক্স
    Solution: 

    \(\quad A-A^T=\begin{bmatrix}2\quad 3\\4\quad 5\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}2\quad 4\\3\quad 5\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad -1\\1\quad 0\end{bmatrix}→Ⓑ\)

    25. যদি A = [aij] একটি n ক্রমের বিপ্রতিসম ম্যাট্রিক্স হয়, তবে —
        Ⓐ aij = 1/aij ∀ i, j      Ⓑ aij ≠ 0 ∀ i, j
        Ⓒ aij = 0 যেখানে i = j       Ⓓ aij ≠ 0 যেখানে i = j
    Ans:   Ⓒ aij = 0 যেখানে i = j
    Solution:

    3 ক্রমের বিপ্রতিসম ম্যাট্রিক্স \(\begin{bmatrix}0\quad 2\quad -3\\-2\quad 0\quad 4\\3\quad -4\quad 0\end{bmatrix}\)
    26. যদি \(2\begin{bmatrix}x\quad 5\\7\quad y-3\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}3\quad 4\\1\quad 2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}7\quad 14\\15\quad 14\end{bmatrix}\)

    হয়, তবে x ও y এর মান —
      Ⓐ x = 9, y = 2  Ⓑ x = 2 , y = 9
      Ⓒ x = 3 , y = 7 Ⓓ x = 7, y = 3
     Ans:    Ⓑ x = 2, y = 9
    Solution:

    \(\ 2\begin{bmatrix}x\quad 5\\7\quad y-3\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}3\quad 4\\1\quad 2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}7\quad 14\\15\quad 14\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}2x+3\quad 14\\15\quad 2y-4\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}7\quad 14\\15\quad 14\end{bmatrix}\)

    ∴ 2x + 3 = 7
    বা, x = 2;
      2y – 4 = 14
    বা, y = 9

    \(27.\ A=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 1\\1\quad -1\quad 1\\2\quad 3\quad -1\end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}1\quad 4\quad 0\\-1\quad 2\quad 2\\0\quad 0\quad 2\end{bmatrix}\) হলে AB – 2B =
    \(Ⓐ\begin{bmatrix}-3\quad 0\quad -6\\4\quad -2\quad -4\\-1\quad 14\quad 0\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}-3\quad 0\quad 6\\4\quad -2\quad -4\\-1\quad 1\quad 14\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}-3\quad 0\quad 6\\-4\quad 2\quad 4\\1\quad 14\quad 2\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}-3\quad 0\quad 6\\4\quad -2\quad -4\\-1\quad 14\quad 0\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓓ\begin{bmatrix}-3\quad 0\quad 6\\4\quad -2\quad -4\\-1\quad 14\quad 0\end{bmatrix}\)

    Solution:    AB – 2B

    \(=\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 1\\1\quad -1\quad 1\\2\quad 3\quad -1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 4\quad 0\\-1\quad 2\quad 2\\0\quad 0\quad 2\end{bmatrix}-2\begin{bmatrix}1\quad 4\quad 0\\-1\quad 2\quad 2\\0\quad 0\quad 2\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}-1\quad 8\quad 6\\2\quad 2\quad 0\\-1\quad 14\quad 4\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}2\quad 8\quad 0\\-2\quad 4\quad 4\\0\quad 0\quad 4\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}-3\quad 0\quad 6\\4\quad -2\quad -4\\-1\quad 14\quad 0\end{bmatrix}→ Ⓓ\)
    \(28.\ A=\begin{pmatrix}1\quad 2\\-3\quad 0\end{pmatrix}\)

    হলে, A2 + 3A + 5I =

    \(Ⓐ\begin{pmatrix}8\quad 3\\12\quad 1\end{pmatrix}\ Ⓑ\begin{pmatrix}3\quad 8\\-12\quad -1\end{pmatrix}\\Ⓒ\begin{pmatrix}3\quad 8\\12\quad 1\end{pmatrix}\ Ⓓ\begin{pmatrix}3\quad 8\\-1\quad -12\end{pmatrix}\\Ans:\ Ⓑ\begin{pmatrix}3\quad 8\\-12\quad -1\end{pmatrix}\)

    Solution: A2 + 3A + 5I

    \(=\begin{pmatrix}1\quad 2\\-3\quad 0\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}1\quad 2\\-3\quad 0\end{pmatrix}+3\begin{pmatrix}1\quad 2\\-3\quad 0\end{pmatrix}+5\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}-5\quad 2\\-3\quad -6\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}3\quad 6\\-9\quad 0\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}5\quad 0\\0\quad 5\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}3\quad 8\\-12\quad -1\end{pmatrix}→Ⓑ\)
    29. যদি \(A=\begin{bmatrix}1\quad 0\\-1\quad 7\end{bmatrix}\) এবং \(I=\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\)

    হয়, তবে k -এর মান কত হলে A2 = 8A + KI হবে?
          Ⓐ 6             Ⓑ -6               Ⓒ -7                 Ⓓ 7
    Ans:  Ⓒ -7
    Solution:  A2 = 8A + KI

    \(⇒\begin{bmatrix}1\quad 0\\-1\quad 7\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 0\\-1\quad 7\end{bmatrix}=8\begin{bmatrix}1\quad 0\\-1\quad 7\end{bmatrix}+k\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}1\quad 0\\-8\quad 49\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}8\quad 0\\-8\quad 56\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}k\quad 0\\0\quad k\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}1\quad 0\\-8\quad 49\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}8+k\quad 0\\8\quad 56+k\end{bmatrix}\)

    ∴ 8 + k = 1 
    ⇒ k = -7

    30. যদি \(A=\begin{pmatrix}0\quad x\\y\quad 0\end{pmatrix}\)

    এবং A3 + A = 0 হয়, তাহলে x এবং y এর মধ্যে সম্পর্ক (x, y ≠ 0) হল —
        Ⓐ xy = 1          Ⓑ x = y
        Ⓒ xy + 1 = 0         Ⓓ xy + 2 = 0
    Ans:  Ⓒ xy + 1 = 0
    Solution:   A3 + A = 0 

    \(⇒\begin{pmatrix}0\quad x\\y\quad 0\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}0\quad x\\y\quad 0\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}0\quad x\\y\quad 0\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}0\quad x\\y\quad 0\end{pmatrix}=0\\⇒\begin{pmatrix}xy\quad 0\\0\quad xy\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}0\quad x\\y\quad 0\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}0\quad x\\y\quad 0\end{pmatrix}=0\\⇒\begin{pmatrix}0\quad x^2y\\xy^2\quad 0\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}0\quad x\\y\quad 0\end{pmatrix}=0\\⇒\begin{pmatrix}0\quad x^2y+x\\xy^2+y\quad 0\end{pmatrix}=0\)

    ∴ x2y + x = 0
    ⇒ x(xy +1) = 0
    ⇒ xy + 1 = 0 . . . [∵ x ≠ 0]

    \(31.\ A=\begin{pmatrix}1\quad -3\quad 4\quad 2\\0\quad 5\quad -2\quad 3\end{pmatrix}\) এবং \(B=\begin{pmatrix}-5\quad 0\quad 6\quad -4\\7\quad 8\quad -2\quad 5\end{pmatrix}\)

    হলে 2×4 ক্রমের X ম্যাট্রিক্স কী হবে যাতে 3A – 2X = B হয়?

    \(Ⓐ\begin{pmatrix}4\quad -\frac{9}{2}\quad 3\quad 5\\\frac{7}{2}\quad \frac{7}{2}\quad -2\quad 2\end{pmatrix}\ Ⓑ\begin{pmatrix}4\quad -\frac{9}{2}\quad 3\quad 5\\-\frac{7}{2}\quad \frac{7}{2}\quad -2\quad 2\end{pmatrix}\\Ⓒ\begin{pmatrix}4\quad -\frac{9}{2}\quad 3\quad 5\\\frac{7}{2}\quad -\frac{7}{2}\quad -2\quad 2\end{pmatrix}\ Ⓓ\begin{pmatrix}4\quad -\frac{9}{2}\quad 3\quad 5\\-\frac{7}{2}\quad \frac{7}{2}\quad 2\quad -2\end{pmatrix}\\Ans:\ Ⓑ\begin{pmatrix}4\quad -\frac{9}{2}\quad 3\quad 5\\-\frac{7}{2}\quad \frac{7}{2}\quad -2\quad 2\end{pmatrix}\)

    Solution: 3A – 2X = B
      ⇒ 2X = 3A – B    

    \(⇒2X=3\begin{pmatrix}1\quad -3\quad 4\quad 2\\0\quad 5\quad -2\quad 3\end{pmatrix}-\begin{pmatrix}-5\quad 0\quad 6\quad -4\\7\quad 8\quad -2\quad 5\end{pmatrix}\\⇒2X=\begin{pmatrix}8\quad -9\quad 6\quad 10\\-7\quad 7\quad -4\quad 4\end{pmatrix}\\⇒X=\begin{pmatrix}4\quad -\frac{9}{2}\quad 3\quad 5\\-\frac{7}{2}\quad \frac{7}{2}\quad -2\quad 2\end{pmatrix}→ Ⓑ\)
    \(32.A=\begin{pmatrix}3\quad 2\\3\quad 3\end{pmatrix}\) এবং B=\(\begin{pmatrix}1\quad -\frac{2}{3}\\-1\quad 1\end{pmatrix}\)

    হলে, AB =
      Ⓐ 0   Ⓑ I   Ⓒ 2I   Ⓓ 3I

    \(Solution:\ AB=\begin{pmatrix}3\quad 2\\3\quad 3\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}1\quad -\frac{2}{3}\\-1\quad 1\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}3-2\quad -2+2\\3-3\quad -2+3\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}=I → Ⓑ\)
    \(33.\ A=\begin{bmatrix}1\quad 1\\2\quad 2\\3\quad 3\end{bmatrix}\)হলে \(AA^T=\)
    \(Ⓐ\begin{bmatrix}2\quad 4\quad 6\\4\quad 8\quad 10\\6\quad 12\quad 18\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}2\quad 4\quad 6\\4\quad 8\quad 12\\6\quad 10\quad 18\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}2\quad 4\quad 6\\4\quad 8\quad 10\\6\quad 10\quad 18\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}2\quad 4\quad 6\\4\quad 8\quad 12\\6\quad 12\quad 18\end{bmatrix}\)
    \(Ans:\ Ⓓ\begin{bmatrix}2\quad 4\quad 6\\4\quad 8\quad 12\\6\quad 12\quad 18\end{bmatrix}\\ Solution:\ AA^T=\begin{bmatrix}1\quad 1\\2\quad 2\\3\quad 3\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\1\quad 2\quad 3\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}2\quad 4\quad 6\\4\quad 8\quad 12\\6\quad 12\quad 18\end{bmatrix}→Ⓓ\)

    SEMESTER-3 Unit-2 MATRIX ALGEBRA বীজগণিত ম্যাট্রিক্সPART 1

    \(34.\ A=\begin{pmatrix}2\quad -1\\-1\quad 2\end{pmatrix}\)

    হলে A2 – 4A + 3I =

    \(Ⓐ\begin{pmatrix}2\quad 3\\6\quad 5\end{pmatrix}\ Ⓑ\begin{pmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{pmatrix}\\ Ⓒ\begin{pmatrix}1\quad 2\\0\quad 1\end{pmatrix}\ Ⓓ\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}\\Ans:\ Ⓑ\begin{pmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{pmatrix}\)

    Solution:  A2 – 4A + 3I

    \(=\begin{pmatrix}2\quad -1\\-1\quad 2\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}2\quad -1\\-1\quad 2\end{pmatrix}- 4\begin{pmatrix}2\quad -1\\-1\quad 2\end{pmatrix}+3\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}5\quad -4\\-4\quad 5\end{pmatrix}-\begin{pmatrix}8\quad -4\\-4\quad 8\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}3\quad 0\\0\quad 3\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{pmatrix}→Ⓑ\)
    \(35.\ \begin{bmatrix}1\\1\\1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 3\quad2\\2\quad 5\quad 1\\15\quad 3\quad 2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\\2\\x\end{bmatrix}=0\)

    হলে x-এর মান —
      Ⓐ x = 2, 7       Ⓑ x = – 2, – 14
      Ⓒ x = – 2, 10        Ⓓ x = – 2, 14
    Ans:   Ⓑ x = – 2, – 14
    Solution:

    \(\ \begin{bmatrix}1\\1\\1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 3\quad2\\2\quad 5\quad 1\\15\quad 3\quad 2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\\2\\x\end{bmatrix}=0\\⇒\begin{bmatrix}2x+16\quad 5x+6\quad x+4\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\\2\\x\end{bmatrix}=0\)

    ⇒ [2x + 16 + 10x + 12 + x2 + 4x] = 0
    ⇒ [x2 + 16x + 28] = 0
    ∴ x2 + 16x + 28 = 0
    ⇒ x2 + 14x + 2x + 28 = 0
    ⇒ (x + 14)(x + 2) = 0
    ∴ x = -14, -2

    \(36.\ A=\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 1\\1\quad 0\quad -1\\0\quad -1\quad 1\end{bmatrix}\)

    হলে A2 – 4A + 3I =

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad 1\\2\quad 4\quad 4\\-1\quad 3\quad 1\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad -1\\-2\quad 4\quad 4\\-1\quad 3\quad 1\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad -1\\-2\quad 4\quad 4\\-1\quad -3\quad 1\end{bmatrix}\)Ⓓ এদের কোনোটিই নয় \(\\Ans:\ Ⓑ\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad -1\\-2\quad 4\quad 4\\-1\quad 3\quad 1\end{bmatrix}\)

    Solution:  A2 – 4A + 3I

    \(=\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 1\\1\quad 0\quad -1\\0\quad -1\quad 1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 1\\1\quad 0\quad -1\\0\quad -1\quad 1\end{bmatrix}-4\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 1\\1\quad 0\quad -1\\0\quad -1\quad 1\end{bmatrix}+3\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad 1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}4\quad -1\quad 3\\2\quad 1\quad 0\\-1\quad -1\quad 2\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}8\quad 0\quad 4\\4\quad 0\quad -4\\0\quad -4\quad 4\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}3\quad 0\quad 0\\0\quad 3\quad 0\\0\quad 0\quad 3\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}-1\quad -1\quad -1\\-2\quad 4\quad 4\\-1\quad 3\quad 1\end{bmatrix}→ Ⓑ\)
    37. প্রদত্ত \(A=\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad -1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\) এবং \(B=\begin{bmatrix}2\quad x\quad x\\x\quad 4\quad 5\\x\quad 6\quad 7\end{bmatrix}\)

    x-এর যে মানের জন্য AB = BA হবে, তা হল
         Ⓐ 0        Ⓑ 1        Ⓒ 2           Ⓓ 3

    Ans:   Ⓐ   0
    Solution:   AB = BA

    \(⇒\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad -1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}2\quad x\quad x\\x\quad 4\quad 5\\x\quad 6\quad 7\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}2\quad x\quad x\\x\quad 4\quad 5\\x\quad 6\quad 7\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad -1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}2\quad x\quad x\\-x\quad -4\quad -5\\-x\quad -6\quad -7\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}2\quad -x\quad -x\\x\quad -4\quad -5\\x\quad -6\quad -7\end{bmatrix}\)

    ∴ x= – x   
    ⇒ 2x = 0 
    ⇒ x = 0

    \(38.\ A=\begin{bmatrix}1\quad x\quad -2\\2\quad 2\quad 4\\0\quad 0\quad 2\end{bmatrix}\)

    এবং A2 + 2I3 = 3A হলে x-এর মান (l3 হল 3 ক্রমের একক ম্যাট্রিক্স) —
          Ⓐ 0       Ⓑ 1       Ⓒ 2         Ⓓ 3
    Ans:   Ⓐ   0
    Solution:  
    A2 + 2I3 = 3A 

    \(⇒\begin{bmatrix}1\quad x\quad -2\\2\quad 2\quad 4\\0\quad 0\quad 2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad x\quad -2\\2\quad 2\quad 4\\0\quad 0\quad 2\end{bmatrix}+2\begin{bmatrix}1\quad 0\quad 0\\0\quad 1\quad 0\\0\quad 0\quad 1\end{bmatrix}=3\begin{bmatrix}1\quad x\quad -2\\2\quad 2\quad 4\\0\quad 0\quad 2\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}2x+1\quad 3x\quad 4x-6\\6\quad 2x+4\quad 12\\0\quad 0\quad 4\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}2\quad 0\quad 0\\0\quad 2\quad 0\\0\quad 0\quad 2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}3\quad 3x\quad -6\\6\quad 6\quad 12\\0\quad 0\quad 6\end{bmatrix} \\⇒\begin{bmatrix}2x+3\quad 3x\quad 4x-6\\6\quad 2x+6\quad 12\\0\quad 0\quad 6\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}3\quad 3x\quad -6\\6\quad 6\quad 12\\0\quad 0\quad 6\end{bmatrix}\)

    ∴ 2x + 3 = 3
    ⇒ x = 0

    \(39.A=\begin{bmatrix}0\quad -tan\frac{α}{2}\\tan\frac{α}{2}\quad 0\end{bmatrix}\)

    এবং 2 ক্রমের একক ম্যাট্রিক্স I হলে, I + A = (I – A)K যেখানে

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}cosα\quad sinα\\-sinα\quad cosα\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}sinα\quad -cosα\\sinα\quad cosα\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}cosα\quad -sinα\\sinα\quad cosα\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}sinα\quad sin2α\\cosα\quad cos2α\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓒ\begin{bmatrix}cosα\quad -sinα\\sinα\quad cosα\end{bmatrix}\)

    Solution: I + A = (I – A)K

    \(\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}0\quad -tan\frac{α}{2}\\tan\frac{α}{2}\quad 0\end{bmatrix}=\left( \begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}-\begin{bmatrix}0\quad -tan\frac{α}{2}\\tan\frac{α}{2}\quad 0\end{bmatrix} \right)k\\⇒\begin{bmatrix}1\quad -tan\frac{α}{2}\\tan\frac{α}{2}\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad tan\frac{α}{2}\\-tan\frac{α}{2}\quad 1\end{bmatrix}k\)
    \(⇒\begin{bmatrix}1\quad -tan\frac{α}{2}\\tan\frac{α}{2}\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1\quad tan\frac{α}{2}\\-tan\frac{α}{2}\quad 1\end{bmatrix}\begin{bmatrix}a\quad b\\c\quad d\end{bmatrix}(let)\\⇒\begin{bmatrix}1\quad -tan\frac{α}{2}\\tan\frac{α}{2}\quad 1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}a+ctan\frac{α}{2}\quad b+dtan\frac{α}{2}\\-atan\frac{α}{2}+c\quad -btan\frac{α}{2}+d\end{bmatrix}\)

    ∴  a + c tan α/2 = 1 . . . . (i)
    b + d tan α/2 = -tan α/2 . . . . (ii)
    c – a tan α/2 = tan α/2 . . . . (iii)
    d – b tan α/2 – 1 . . . . (iv)
    (i)×tan α/2  + (iii) করে পাই,
    a tan α/2 + c tan2 α/2 + c – a tan α/2 = tan α/2 + tan α/2
    ⇒ c(1 + tan2 α/2) = 2tan α/2 
    ⇒  c sec2 α/2 = 2tan α/2

    \(⇒c=\frac{sin\frac{α}{2}}{cos\frac{α}{2}}×cos^2\frac{α}{2}\\⇒c=2sin\frac{α}{2}×cos\frac{α}{2}\\⇒c=2sin2.\frac{α}{2}=sinα\)

    ∴ Option Ⓐ, Ⓓ → ভুল এবং অথবা ঠিক
    (i) থেকে পাই,

    \(\quad a+sinα.tan\frac{α}{2}=1\\⇒a=1-2sin\frac{α}{2}.cos\frac{α}{2}.\frac{sin\frac{α}{2}}{cos\frac{α}{2}}\\⇒a=1-2sin^2\frac{α}{2}=cos2.\frac{α}{2}=cosα\)

    Click here to visit our Facebook

    Analytical/Skill Based Type
    Fill in the Blanks

    1. A ও B দুটি ম্যাট্রিক্সের জন্য AB = A এবং BA = B হলে B =  ___________
         
    Ⓐ B2    Ⓑ I     Ⓒ A      Ⓓ 0

    Ans:    Ⓐ B2 
    Solution: B = BA = B(AB) = (BA)B = B.B = B2

    2. (AB)t = ___________
          Ⓐ BtAt      Ⓑ AtBt      Ⓒ AtB      Ⓓ BtA
    Ans:    Ⓐ  BtAt

    3. যদি \(A=\begin{bmatrix}0\quad 7\\0\quad 0\end{bmatrix}\) এবং \(f(x)=1+x+x^2+ ….. + x^{20}\)

         হয়, তবে 3. f(A) = ___________

    \(Ⓐ\quad 0\quad Ⓑ\begin{bmatrix}1\quad 7\\ 0\quad 0\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}1\quad 7\\ 0\quad 1\end{bmatrix}\ Ⓓ\begin{bmatrix}0\quad 7\\ 1\quad 1\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓒ\begin{bmatrix}1\quad 7\\ 0\quad 1\end{bmatrix}\)

    Solution:  f(A)= 1 + A + A2 + . . . . . + A20

    \(A^2=\begin{bmatrix}0\quad 7\\ 0\quad 0\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}0\quad 7\\ 0\quad 0\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}0\quad 0\\ 0\quad 0\end{bmatrix}=0\\∴ f(A)= 1.I +\begin{bmatrix}0\quad 7\\ 0\quad 0\end{bmatrix} + 0 +. . . . . + 0\\=\begin{bmatrix}1\quad 0\\ 0\quad 1\end{bmatrix}+\begin{bmatrix}0\quad 7\\ 0\quad 0\end{bmatrix}\\= \begin{bmatrix}1\quad 7\\ 0\quad 1\end{bmatrix}→Ⓒ\)
    4. যদি \(A=\begin{pmatrix}2\quad 4\\5\quad 6\end{pmatrix}\) এবং \(B=\begin{pmatrix}3\quad 6\\5\quad 9\end{pmatrix}\)

    , তবে 2×2 ক্রমের বর্গ ম্যাট্রিক্স X = ___________ যখন 3A + 4B = 2X হয়

    \(Ⓐ\begin{pmatrix}9\quad 18\\35\quad 27\end{pmatrix}Ⓑ\begin{pmatrix}9\quad 18\\\frac{35}{2}\quad 17\end{pmatrix}\\Ⓒ\begin{pmatrix}9\quad 18\\\frac{35}{2}\quad 27\end{pmatrix}Ⓓ\begin{pmatrix}18\quad 9\\\frac{35}{2}\quad 27\end{pmatrix}\\Ans:\ Ⓒ\begin{pmatrix}9\quad 18\\\frac{35}{2}\quad 27\end{pmatrix}\)

    Solution:  3A + 4B = 2X

    \(⇒ 3\begin{pmatrix}2\quad 4\\5\quad 6\end{pmatrix}+4\begin{pmatrix}3\quad 6\\5\quad 9\end{pmatrix}=2X\\⇒\begin{pmatrix}6\quad 12\\15\quad 18\end{pmatrix}+\begin{pmatrix}12\quad 24\\20\quad 36\end{pmatrix}=2X\\⇒\begin{pmatrix}18\quad 36\\35\quad 54\end{pmatrix}=2X\\⇒\begin{pmatrix}9\quad 18\\\frac{35}{2}\quad 27\end{pmatrix}=X\)
    \(5.A=\begin{bmatrix}1\\2\\3\end{bmatrix}\)

    হলে AAT = ___________    

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\2\quad 4\quad 6\\3\quad 6\quad 9\end{bmatrix}\ Ⓑ\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\4\quad 2\quad 6\\3\quad 6\quad 9\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\3\quad 6\quad 9\\2\quad 4\quad 6\end{bmatrix}Ⓓ\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\2\quad 4\quad 6\\9\quad 6\quad 3\end{bmatrix}\\Ans:\ Ⓐ\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\2\quad 4\quad 6\\3\quad 6\quad 9\end{bmatrix}\)
    \(Solution:\\AA^T =\begin{bmatrix}1\\2\\3\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\end{bmatrix}\\= \begin{bmatrix}1\quad 2\quad 3\\2\quad 4\quad 6\\3\quad 6\quad 9\end{bmatrix} → Ⓐ\)
    \(6.A=\begin{pmatrix}2\\3\\-1\end{pmatrix}\) এবং \(B=\begin{pmatrix}3\quad 5\quad 7\end{pmatrix}\)

    হলে AB = ___________

    \(Ⓐ\begin{bmatrix}6\quad 10\quad 14\\19\quad 15\quad 21\\3\quad -5\quad 7\end{bmatrix}\quad Ⓑ\begin{bmatrix}6\quad 10\quad 14\\9\quad 15\quad 21\\-3\quad -5\quad -7\end{bmatrix}\\Ⓒ\begin{bmatrix}6\quad 10\quad 14\\19\quad 15\quad 21\\3\quad 5\quad 7\end{bmatrix}\)Ⓓ এদের কোনোটিই নয়\(\\Ans:\ Ⓑ\begin{bmatrix}6\quad 10\quad 14\\9\quad 15\quad 21\\-3\quad -5\quad -7\end{bmatrix}\)
    \(Solution:\\AB =\begin{bmatrix}2\\3\\-1\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}3\quad 5\quad 7\end{bmatrix}\\= \begin{bmatrix}6\quad 10\quad 14\\9\quad 15\quad 21\\-3\quad -5\quad -7\end{bmatrix} → Ⓑ\)
    \(7.P=\begin{bmatrix}2\quad -2\quad -4\\-1\quad 3\quad 4\\1\quad -2\quad -3\end{bmatrix}\)

    হলে p² = ___________
    Ⓐ -P Ⓑ P Ⓒ 0 Ⓓ I
    Ans: Ⓑ P
    Solution:

    \(P^2=\begin{bmatrix}2\quad -2\quad -4\\-1\quad 3\quad 4\\1\quad -2\quad -3\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}2\quad -2\quad -4\\-1\quad 3\quad 4\\1\quad -2\quad -3\end{bmatrix}\\=\begin{bmatrix}2\quad -2\quad -4\\-1\quad 3\quad 4\\1\quad -2\quad -3\end{bmatrix}→ Ⓑ\)

    8. α – β = = (2n + 1)π/2 , n ∈ Z হলে,

    \(\quad \begin{pmatrix}cos^2α\quad cosα sinα\\cosα sinα\quad sin^2α\end{pmatrix}\) এবং \(\quad \begin{pmatrix}cos^2β\quad cosβ sinβ\\cosβ sinβ\quad sin^2β\end{pmatrix}\)

    ম্যাট্রিক্স দুটির গুণফল হবে ___________
    Ⓐ I            Ⓑ 0          
    Ⓒ (cos2 α + sin2 β)             Ⓓ (sin2 α + cos2 β)
    Ans:   Ⓑ   0
    Solution:

    \(\quad \begin{pmatrix}cos^2α\quad cosα sinα\\cosα sinα\quad sin^2α\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}cos^2β\quad cosβ sinβ\\cosβ sinβ\quad sin^2β\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}cos^2αcos^2β+cos α sin α cos β sin β\quad cos^2αcosβsinβ+cosαsinαsin^2β\\cosαsinαcos^2β+sin^2αcosβsinβ\quad cosαsinαcosβsinβ+sin^2αsin^2β\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}cosαcosβ(cosαcosβ+sinαsinβ)\quad cosαsinβ(cosαcosβ+sinαsinβ)\\sinαcosβ(cosαcosβ+sinαsinβ)\quad sinαsinβ(cosαcosβ+sinαsinβ)\end{pmatrix}\)
    \(=\begin{pmatrix}cosαcosβcos⁡(α-β)\quad cosαsinβcos⁡(α-β)\\sinαcosβcos⁡(α-β)\quad sinαsinβcos⁡(α-β)\end{pmatrix}\\=cos⁡(α-β)\begin{pmatrix}cosαcosβ\quad cosαsinβ\\sinαcosβ\quad sinαsinβ\end{pmatrix}\\=cos⁡(2n + 1)\frac{π}{2}\begin{pmatrix}cosαcosβ\quad cosαsinβ\\sinαcosβ\quad sinαsinβ\end{pmatrix}\\=cos⁡(nπ+\frac{π}{2})\begin{pmatrix}cosαcosβ\quad cosαsinβ\\sinαcosβ\quad sinαsinβ\end{pmatrix}\\=±cos⁡\frac{π}{2}\begin{pmatrix}cosαcosβ\quad cosαsinβ\\sinαcosβ\quad sinαsinβ\end{pmatrix}\\=0\begin{pmatrix}cosαcosβ\quad cosαsinβ\\sinαcosβ\quad sinαsinβ\end{pmatrix}=0 → Ⓑ\)
    \(9.A=\begin{pmatrix}1\quad 4\\2\quad 3\end{pmatrix}\)

    হলে, A2 – 4A – ___________ I = 0

    যেখানে \(I=\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}\) এবং \(0=\begin{pmatrix}0\quad 0\\0\quad 0\end{pmatrix}\)

       Ⓐ -5           Ⓑ 3            Ⓒ 5            Ⓓ -3
    Ans:    Ⓒ  5
    Solution:

    \(A^2-4A=\begin{pmatrix}1\quad 4\\2\quad 3\end{pmatrix}×\begin{pmatrix}1\quad 4\\2\quad 3\end{pmatrix}-4\begin{pmatrix}1\quad 4\\2\quad 3\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}9\quad 16\\8\quad 17\end{pmatrix}-\begin{pmatrix}4\quad 16\\8\quad 12\end{pmatrix}\\=\begin{pmatrix}5\quad 0\\0\quad 5\end{pmatrix}\\=5\begin{pmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{pmatrix}=5I\)
    \(10.X^2=\begin{bmatrix}3\quad -2\\4\quad -2\end{bmatrix}\)

    হলে K-এর মান ___________   হলে A2 = KA – 2I2 হবে।
    Ⓐ 1     Ⓑ 2     Ⓒ 3     Ⓓ 4
    Ans:    Ⓐ 1
    Solution: A2 = KA – 2I2

    \(⇒\begin{bmatrix}3\quad -2\\4\quad -2\end{bmatrix}×\begin{bmatrix}3\quad -2\\4\quad -2\end{bmatrix}=k\begin{bmatrix}3\quad -2\\4\quad -2\end{bmatrix}-2\begin{bmatrix}1\quad 0\\0\quad 1\end{bmatrix}\\⇒\begin{bmatrix}1\quad -2\\4\quad -4\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}3k-2\quad -2k\\4k\quad -2k-2\end{bmatrix}\)

    ∴ 3k – 2 = 1
    ⇒ 3k = 3   ⇒ k = 1

error: Content is protected !!
Verified by MonsterInsights